فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٥٥ - اركان حركت چيست؟

و تنها استثناى حركت در مكان يا حركت در وضع كافى نيست، زيرا هرگز مجموع اجزاى جهان رو به تكامل (به معنى علمى لفظ) نمى رود و هرگز نمى توان گفت كه تمام موجودات جهان با حركت وتغيير خود، تكامل آفرين مى باشند، بلكه جهان در حركت عمومى خود كه بخش مهمى از آن رو به نقصان و نابودى است، موجودات كاملى را در دامن خود پرورش مى دهد، و چنين نيست كه هر فردى از انسانها و حيوانات، نباتات، لزوماً روى در تكامل داشته باشد. زيرا ادعاى اينكه هر حركتى رو به تكامل است و تمام موجودات جهان (به معنى علمى، نه معنى فلسفى كمال) به سوى تكامل در حركتند، امرى مخالف حس ولمس است.

چه، گذشته از اينكه بسيارى از انسانها يا حيوانها در درون تولد وشكوفايى از ميان رفته و تير اجل يا سموم خزان، نهال زندگى آنان را بر زمين مى افكند، نسل بسيارى از حيوانات و نباتات نيز در حال انقراض مى باشد و همچنين طبق قانون دوم «ترموديناميك»، منظومه شمسى و تمام كهكشانها وسحابيها پس ازمدتى رو به انحلال و انقراض مى روند، و جهان از گرمى به سردى و از تلاش رو به سستى مى گذارد. با چنين اصل مهمى، هرگز نمى توان گفت، هر نوع تلاش وتكاپو در طبيعت، روى به سر منزل تكامل دارد. بلكه بايد از جريان عمومى تكامل وجهت گيرى كلى دستگاه خلقت به سوى كمال سخن گفت، كه در جنب و جوش عام هستى، موجودات متكاملى پديد مى آيند، هر چند بخشى از موجودات نيز از ميان مى روند.

١٢. اركان حركت

فلاسفه اسلامى براى حركت، اركان ششگانه اى قائلند كه با بررسى موارد