فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٨ - ١ تضاد كيفى

تجليات تعداد اتمهاى جسم، يا مربوط به نحوه قرار گرفتن اتمها در كنار يكديگر مى باشد و در نتيجه در موقع تابش نور دو نوع رنگ به نظر مى رسد؟

آرى، ما فعلاً كارى به واقعيت رنگ نداريم و سروكار ما با نتيجه است، و آن اينكه فعلاً در چشم انداز ما (به هر علتى باشد) دو نوع رنگ وجود دارد كه هرگز ممكن نيست كه در آن واحد، شىء مشخص و معينى داراى هر دو رنگ باشد، هم سياه باشد و هم سفيد، يا (مثلاً سياه و سفيد) دو جور به نظر برسد.

امتناع اجتماع دو ضد، پس از مسئله امتناع اجتماع دو نقيض، از امور بسيار واضح و روشن است و هيچ فردى هر چه هم متفلسف باشد ـ نمى تواند امتناع اجتماع تضاد كيفى را در شرايط خاصى منكر گردد.

به قول مولوى:

مى گريزد ضدها از ضدها *** شب گريزد چون برافزوزد ضيا

نيز:

ضد را، ضد، بود وهستى كى دهد *** بلكه زو بگريزد وبيرون جهد

گروهى كه اجتماع ضدين را تصويب مى كنند آيا حاضرند بگويند كه نظريه «نيوتون»، در زمان خود، هم صحيح بوده و هم غلط؟! به طور مسلم نه! چنانچه صحيح وغلط بودن يك نظريه در زمان واحد قابل جمع نيست، قطعاً تضادهاى كيفى نيز قابل جمع نخواهد بود.

گروهى كه مى خواهند صحيح و غلط رابا هم جمع كنند، و ائتلاف دهند، غالباً شرايط امتناع اجتماع تضاد را در نظر نمى گيرند وبا فرض اختلاف زمان، نظريه «نيوتون» را نسبت به زمان خود صحيح ونسبت به زمان ما غلط