فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٥٨ - نقد نظريه هگل در باب تكاپوى جامعه

آرامش را به طور موقت به جامعه سياه وستمزده بازگرداند.

اما اثر تخديرى و ارعابى اين فعل و كنش، موقت بوده و به مرور زمان كم رنگ مى شود، و در نتيجه بار ديگر طبقه ستمديده با مشتهاى گره كرده و چنگ و دندان يا سلاحهاى سرد و خانگى به پاخاسته و حمله و هجوم را آغاز مى كند. تلفاتى را بر دشمن وارد مى كند و متقابلاً ضايعاتى را متحمل مى گردد.

اين صحنه ها از طرفين به صورت كنش و واكنش ادامه پيدا مى كند تا اينكه سرانجام يا به پيروزى حق بر باطل منجر مى گردد ويا گروه باطل در برنامه خود تجديد نظر مى كند وراه انسانى را در پيش مى گيرد. مسئله «تز» و«آنتى تز» هگل را مى توان با چنين زيربنايى در جامعه هاى متضاد تصوير كرد كه به صورت كنش و واكنش هاى متعدد ومكرر اثرات مطلوبى در اصلاح جامعه مى گذارد و سرانجام به محو باطل و احياى حق ويا اصلاح گروه افراط گر و متجاوز مى انجامد.