فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٨٨ - حدود همبستگى تا كجاست؟

بى علت خواند.حال يا علت طبيعى ناشناخته اى دارند كه نوع مردم از آن آگاه نيستند و تنها پيامبران و اولياى الهى از آن آگاهند، و يا اينكه علتى خارج از حدود ماده و طبيعت دارند.

د: تصادف: انكار پيوستگى در ميان موجودات جهان، و گرايش به گسستگى در پيدايش پديده ها.

در اينكه حوادث جهان اجمالاً به هم پيوسته اند مورد انكار نيست و هيچ پديده اى را در جهان نمى توان يافت كه از پديده هاى اطراف خود كاملاً جدا و مستقبل باشد. مثلاً پرورش گياهان، جدا از تابش خورشيد، رنج دهقان و ريزش نيست و همه اينها با هم ارتباط دارند.

ابر و باد و مه و خورشيد و فلك در كارند *** تا تو نانى به كف آرى و به غفلت نخورى

٤. حدود همبستگى تا كجاست؟

آيا اين پيوستگى از وسعت عظيمى برخوردار بوده و تمام حوادث جهان، به تمام ذرات و پديده هاى آن مربوط است، يا اينكه پيوستگى ميان موجودات و حوادث، قلمرو خاصى دارد.

اثبات هيچ يك از دو طرف قضيه، بدون برهان قاطع، امكان پذير نيست، دانشمندان هنوز موفق به اثبات اين همبستگى نشده اند و اصولاً تجربه و آزمايش نارساتر از آن است كه يك چنين اصل كلى را ثابت كند. تجربه فقط مى تواند حكم را در خصوص مورد تجربه و موارد مشابه آن ثابت كند. تجربه فقط مى تواند حكم را در خصوص مورد تجربه و موارد مشابه آن ثابت كند، و