فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٤٨ - در سيستمهاى باز عامل خارجى مؤثر است

وسرشت هر پديده است كه حركتها و تكاملها را ايجاد كرده و نشو و نما مى آفريند. حتى در مورد نبات وجاندار بايد گفت كه رشد آنها به تحريك تضاد درونى صورت مى گيرد وتكامل عالم بر همين اساس به پيش مى رود.

حال، تكاپوى طبيعت را در مراحل گوناگون مورد بررسى قرار مى دهيم تا ببينيم كه مثلث هگل تا چه اندازه صحيح و پا برجا مى باشد. اينك نتايج بررسى ما:

١. در سيستمهاى باز، عامل خارجى مؤثر است

سيستمهاى باز به آن دسته از پديده ها گويند كه پيوسته با خارج از خود درحال ارتباط و تبادلند وبراى رشد خود انرژى لازم و مواد غذايى را از خارج جذب كرده و مواد مضر و زايد را دفع مى نمايند، مانند ياخته هاى نباتى، حيوانى و انسانى.

همگى مى دانيم ياخته هاى مزبور، با اخذ كمك از خارج رشد ونمو مى كنند ودر طى رشد خود، تقسيم شده و توليد مثل مى نمايند.

در اين سيستم از موجودات، محرك تكامل تضاد درونى نيست، بلكه وقتى استعداد درونى ياخته، به عوامل خارجى ضميمه مى گردد، جنب وجوش و حيات وحركتى در آن پديد مى آيد. در سيستمهاى بسته، به علت بسته بودن سيستم و عدم تغذيه آن از خارج، فاقد جنب وجوش و حركت و تكامل مى باشند، و اگر هم تحولى در آنها رخ دهد، همراه با تنزل و انحطاط و انهدام انرژى مؤثر و نظم و تشكيلات خواهد بود. مثلاً خورشيد و ديگر سيارات ، هر نوع تحول در دل آنها مايه مصرف شدن قسمتى از اثر آنها و در نتيجه سبب افزايش كهولت و به هم خوردن تشكيلات آنها است. در اين قسم از پديده ها،