فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٥ - فلسفه و نتايج علوم

اسباب طبيعى ايمان دارند. اختلاف اين دومكتب ناشى از اين مسئله است كه آيا جهان طبيعت با تمام خصوصيات و ويژگيهاى خود، به موجودى ماوراى ماده وابستگى دارد و دستگاه آفرينش، مخلوق قدرتى بالاتر وبرتر از خود هست، يا نيست؟ به طور مسلم، وابستگى وعدم وابستگى جهان به چنين قدرتى را نمى توان با اسلوب تجربى ثابت كرد، زيرا تجربيات كمّى ورياضى ناتوانتر از آن است كه چنين وابستگى را ثابت يا نفى كند، و پاسخ اين گونه مسائل بر عهده فلسفه است نه علم.

حقيقت اين است كه مادّيگرايان درباره موجودات ماوراى طبيعت بايد «سكوت كنند» نه اينكه آن را «نفى كنند» ولى متأسفانه مى بينيم كه آنان از حريم بحث خود خارج شده، به جاى سكوت، به انكار و ردّ آن مى پردازند. آن هم به بهانه اينكه جهان ماوراى محسوس نيست وما با ابزار حس و تجربه آن را درك نمى كنيم! مثل اينكه بگوييم چون ميزان گرسنگى را نمى توان در ترازوهاى عادى كشيد يا با خط كشهاى هندسى اندازه گيرى كرد، پس چيزى به نام گرسنگى وجود ندارد!

ازينروى، به منظور پرهيز از اين گونه اشتباهات و مغالطه ها، لازم است كمى پيرامون ويژگيهاى دو مكتب الهى ومادى سخن بگوييم و هر چند به علت ضيق مجال، فرصت بيان تمام ويژگيهاى آن دو مكتب نيست، دست كم به شاخصترين ويژگيهاى آن دو اشاره كنيم.