فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢١٨ - بررسى اشيا در حال حركت

كتاب آسمانى مسلمانان، به مراحل گوناگون آفرينش و تكامل جسمى و روحى انسان (در رحم مادر و نيز در بيرون رحم از خردسالى تا سنين كهولت و فرتوتى) اشاره و از آن رهگذر يك رشته نتايج اخلاقى وعقيدتى مطرح ساخته است.[١]

قرآن مجيد، در مقام تشريح قدرت الهى نحوه و علل نزول باران وتكوّن آن را به اسلوبى شيوا بيان كرده و در بررسى اين پديده جوّى، سرگذشت آن را از آغاز تا پايان در نظر گرفته است.[٢] همچنين به منظور نزديك ساختن مسئله معاد به اذهان، موضوع روييدن گياهان را مطرح ساخته و سرگذشت پيدايش گياهان را به اسلوب به اصطلاح ديالكتيكى بيان كرده است.[٣]

نيز براى تبيين موقعيت دنيا، و اينكه جهان طبيعت، عالمى گذرا و در معرض تغيير و تجدد است مثالى آورده است كه خود، بيانگر سرگذشت پيدايش گياهان از آغاز بهار تا وزش باد خزان است.[٤]

كتابهاى علوم طبيعى نيز كه به دست تواناى دانشمندان اسلام تأليف يافته سرشار از اين شيوه بحث و بررسى بوده وبسيارى از آنها به مناسبتهاى مختلف به تشريح سوابق پديده هاى جهان پرداخته اند.[٥]

بنابراين هيچ وجهى ندارد كه ديالكتيسينها، دانشمندان الهى را به يك نوع خاص از بحث وتحقيق، كه به زعم آنان اشيا را در خارج از گردونه تحرك وتكامل بررسى مى كند، متهم سازند.