فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٦٤ - همكارى ميان زيديه و معتزله

جنگ ميان اسماعيليه و زيديه

در طول تاريخ در محيط يمن، نزاع بين دو گروه شيعى: اسماعيلى و زيدى در جريان بوده است. ائمه زيديه هر چند با قدرت به ميدان آمده اند ولى بيشترين نبرد آنان با اسماعيليه بالأخص قرامطه بوده است. مؤسس دولت زيدى در يمن در اواخر قرن سوم، شخص موسوم به امام هادى است. او وقتى وارد يمن شد، قرامطه و باطنيه، يمن را پر كرده بودند و مجموعاً بيش از هشتاد و اندى نبرد در ميان آنان، ثبت شده است. در زمان المتوكل على الله يعنى مطهر بن يحيى و سپس يحيى بن زيد نبردهايى با اسماعيليه در جريان بود كه سبب شد، اسماعيليه به كوه ها پناه ببرند. هر چند اين اختلافات با ظهور جمهورى در يمن پايان يافت و هر دو گروه مورد ستم جمهورى ساخته غرب قرار گرفتند.

همكارى ميان زيديه و معتزله

از بحث هاى پيشين، روشن شد كه همكارى ميان زيديه و معتزله از زمان هاى پيشين وجود داشت، و لذا هر دو گروه، عدل و توحيد را از اصول دانسته و با جبر و تشبيه، به نبرد پرداختند، حتى برخى از ائّمه زيديه (المستظهر بالله)، متوفاى ٤٢٥ نزد قاضى عبدالجبار معتزلى درس آموخته اند، و آنچه را كه استاد پيرامون اصول خمسه املا كرده، به نگارش در آورده كه به نام الاصول الخمسه چاپ شده است.[١]

به هنگام ظهور غزنويان و سلجوقيان، به تحريك حنبليان، آثار معتزله، و