فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٢٥ - ٨ الحاكم الجشمى (٤١٣ـ٤٩٤)

او انسانى بسيار متواضع بود و با فقيران و تهيدستان همنشين بود. هدايا را به بيت المال رد مى كرد و صالحان را گرامى مى داشت. وقتى تنها مى شد قرآن را با صوتى غم انگيز مى خواند.[١]

از آغاز كتاب تهذيب شيخ طوسى استفاده مى شود كه ابوالحسين در آغاز كار، امامى اثناعشرى بوده است، ولى به عللى مذهب زيدى را برگزيد.[٢]

٨ . الحاكم الجشمى (٤١٣ـ٤٩٤)

نام او محسن بن محمد بن كرامه، اهل بيهق است به حاكم جشمى معروف است. يكى از مفسران بزرگ و متبحّر در دانش كلام است.

او استاد زمخشرى است. تحصيلات خود را در نيشابور و غيره به پايان رساند. دعوت او به صنعاى يمن نيز رسيد و سرانجام در مكّه كشته شد، آثار بسيار مفيدى برجاى نهاده است كه عدد آنها به ٤٢ اثر مى رسد.[٣]

كعبى معتزلى كتابى به نام «ذكرالمعتزله» دارد و قاضى عبدالجبار آن را تكميل كرده و به نام «فضل الاعتزال و طبقات المعتزله» تدوين كرده است.

حاكم جشمى به تكميل آن پرداخته و دو طبقه بر آن افزوده است. قاضى عبدالجبار طبقات معتزله را به ١٠ طبقه تقسيم كرده و او آن را به ١٢ طبقه رسانده است. خوشبختانه اين كتاب در سال ١٤٠٦هـ .ق چاپ شده است.[٤]