(روشن)! بس است بس كه ز دلها خروش خاست اين طشت باژگونه پر از انقلاب شد
(روشن)! بس است، سوز دل و آب ديده‌ات نيكوترين ذخيره روز حساب شد
(روشن)! بس است، بر سر اولاد بوالبشر خاك، از شهادت خلف بوتراب شد
(روشن)! بس است، از غم آن شاه تشنه لب صحرا، گرفت آتش و دريا، سراب شد
ظلمى چنين، زمانه به كس پيش «١» ازين نكرد ديگر جفا نداشت، از آن بيش ازين نكرد «٢»
قصيده عاشورايى‌
فلك! اين قوم كه زد غوطه به خون محرم شان مى‌زنى زخم ستم چند به دل هر دم شان؟
بانوان حرمى را كه ملك محرم نيست مى‌برى خوار چرا در بر نامحرم شان؟
گشته مهمان زجفاى تو به آب دم تيغ! خسروانى كه طفيلى است همه عالم شان‌
تشنه آب فرات‌اند ز جور تو و، هست تشنه خاك قدمگاه به جان زمزم شان‌
آه از حسرت اين سلسله! كز جور يزيد بست از كينه به يك رشته عدو محكم شان‌
زد قضا عقده غم بر دل زهراى بتول از پريشانى گيسوى خم اندر خم شان‌
پسران پدرش را چون به خون زينب زار غوطه ور ديد در آن دشت ز بيش و كم شان‌
برد با خود به سر نعش برادر به خروش كودكان را، همه با ناله زير و بم شان‌
گفت: اينك زبرت مى‌روم و، با دل ريش دختران را، كه نبينم پس ازين خرم شان‌
مى‌برم همره شان از سر نعش توبه شام عمر كو تا به سر خاك تو باز آرم شان‌
از عطش گشته اگرچه لب شان خشك، ولى ديده‌اى هست ز بيداد فلك پر نم‌شان‌
نوجوانان كه در اطراف تو غلتيده به خون تا قيامت نرود از دل تنگم غم شان‌
تا دگر با دل شان سيل سرشكم چه كند؟ گلرخانى كه شد آزرده، تن از شبنم شان‌
خفته احباب تو با پيكر صد چاك به خاك فرصتم نيست كه بر زخم نهم مرهم شان‌
وه كه اين كوردلان چشم كنيزى دارند از حريمى كه بود جاريه مريم شان!
نتوان كرد بيان حال گروهى (روشن)! كآسمان، جامه سيه ساخته در ماتم شان «٣»
٢٩. عنقاى اصفهانى‌
(١٢٦٠- ١٣٠٨)
زندگينامه‌
نامش ميرزا محمد حسين، تخلص شعرى‌اش «عنقا» ملقب به ملك‌الشعرا و زادگاهش اصفهان و بزرگ‌ترين فرزند هماى شيرازى از شعراى پر آوازه سده سيزدهم هجرى است و طرب اصفهانى و سُهاى اصفهانى دو برادر اويند.
عنقا در محضر پدر اديب و دانشمندش (هما) به تحصيل علوم و فنون و خوشنويسى پرداخت و به خاطر طبع آزاده و خصلت درويشى و وسعت مشربى كه داشت، غالباً با شعرا و عرفا و اهل سير و سلوك و قلندران معاشر بود و از مردم دو رنگ و ظاهرپرست و دنيادار پرهيز مى‌كرد.
شادروان استاد جلال‌الدين همايى (سنا) در مقدمه برگزيده ديوان سه شاعر اصفهان شرح مبسوطى درباره او نگاشته‌اند.
سبك شعرى عنقاى اصفهانى‌
طبع عنقاى اصفهانى در قصيده متأثر از شيوه متقدمين بوده و غالباً در سبك خراسانى طبع آزمايى مى‌كرده ولى در غزل و مراثى به سبك عراقى متمايل بوده است. آثار منظوم وى از رسايى و شيوايى و ساختار محكم لفظى و غناى محتوايى برخوردار مى‌باشد.
دامنه تأثير آثار عاشورايى عنقاى اصفهانى‌
در سده سيزدهم هجرى شعراى آيينى بسيارى به آفرينش آثار منظوم عاشورايى پرداخته‌اند كه نام و ياد آنان براى هميشه در خاطر شيفتگان ادب عاشورا زنده خواهد ماند و عنقاى اصفهانى در زمره اين شاعران آيينى است. همت تحسين برانگيز اين شاعران و رويكرد جدى آنان به احياى فرهنگ عاشورا موجبات استمرار روند تكاملى شعر عاشورا را در قلمرو زبان فارسى فراهم آورده است.
برگزيده آثار عاشورايى عنقاى اصفهانى‌
شادروان استاد جلال‌الدين همايى (سنا) برگزيده‌اى از آثار منظوم عنقاى اصفهانى را به همراه آثار دو تن ديگر از شعراى اصفهان در يك مجموعه ارايه كرده‌اند و ما به نقل منتخبى از آثار ماتمى عنقا براى ثبت در اين تذكره بسنده مى‌كنيم: