١٢. هشيار شيرازى‌
(١٢٢٤- ١٢٨٩)
زندگينامه‌
ميرزا على ناظر (هشيار) فرزند ميرزا حسن خان هزار جريبى مازندرانى- ناظر حسينعلى ميرزا، فرمانفرماى فارس- در زمانه محمد شاه قاجار مى‌زيسته است.
مؤلف تذكره حديقة الشعراء در شرح احوال وى مى‌نگارد:
«... آقا ميرزا على آدم معقول محجوب درست رفتارى بود ... در اوايل عمر از تحصيل كوتاهى نكرده و در شاعرى و تحصيل علوم عروض و قوافى از فيض خدمت مرحوم مبرور ميرزاى وصال (وصال شيرازى) فايده ديده و در جوانى «سامى» تخلص مى‌كرده و ديوانى مرتب داشته كه در غوغاى اهل شيراز ... آن ديوان از بين رفت. بعد از آن گاهگاهى كه به طبع آزمايى شعر مى‌گفته «هشيار» تخلص مى‌كرده و آن ديوان ثانى از قصايد و غزليات و قطعات و مراثى زياده از چهار هزار بيت بود ....» «١».
سبك شعرى‌
(هشيار) شيرازى در قصيده بيشتر به شيوه متقدمين طبع آزمايى كرده و سبك خراسانى را مورد عنايت قرار داده، ولى در قالب غزل و نيز دو مرثيه‌اى از او در دست است از شيوه بيانى سبك عراقى متاثر بوده است.
دامنه تاثير آثار عاشورايى‌
با اين كه دو مرثيه عاشورايى كه از وى به يادگار مانده داراى ساختار محكم لفظى و شيوه بيانى جالبى است ولى متاسفانه به خاطر از ميان رفتن اولين ديوان اشعار او و نيز عدم دسترسى به ديوان دوم وى، داورى در مورد ميزان تاثيرگذارى آثار ماتمى‌اش امكان‌پذير نيست.
برگزيده آثار عاشورايى‌
مؤلف تذكره حديقة الشعراء يك بند از تركيب بند عاشورايى (هشيار) شيرازى و نيز ابياتى از يك غزل ماتمى او را در رثاى سالار شهيدان آورده است كه به نقل آن مى‌پردازيم:
گردون به ماتمِ كه چنين در هم است باز؟ پشتش ز غصه كه بدين سان خم است باز؟
جن و ملك براى كه در ويله و خروش؟ چرخ و زمين ز بهر چه در ماتم است باز؟
آيا ز بهر بيكسى و ابتلاى كيست؟ هر ديده نديده نمى، چون يم است باز
گويا عزا عزاى حسين است كآسمان خون جاى اشك بارد و الحق كم است باز
گويند: در زمانه غمى نيست بى نشاط غير از غم حسين كه نشاطش غم است باز!
سال از هزار بيش كه او شد شهيد ليك كم باشد ار به دل غم او هر دم است باز
وقفِ ولاست گر به جهان هر كجا بلاست پس هر بلاست خاص سلطان كربلاست‌
***
اى به خون غرقه كه سركرده ارباب وفايى به مكافات وفا كشته شمشير جفايى‌
وقت طوفان بلا جودى تمكين و ثباتى گام ابرام قضا عالم تسليم و رضايى‌
ساقى كوثر و ممنوع لئيمان ز فراتى سبط پيغمبر و مذبوح لعينان زقفايى‌
نينوا از تو نواخيز و نوان خلقى ازين غم كه تولب تشنه در او خفته و عريان ز نوايى‌
فدك ار نيست، فِداك! اى ملك الملك شفاعت بهر ما گفته بلى و هدف تير بلايى‌
ما سزاوار بلاييم و تو از روز نخستين دولت از توست كه تو مالك اقليم بقايى «١»
١٣. سيد يعقوب ماهيدشتى‌
(ف ١٢٩٢)
زندگينامه‌
سيد يعقوب ماهيدشتى فرزند سيد ويس از سادات قمشه ماهيدشت كرمانشاه، «سيدى عزيز و نجيب و زاهد و متقى بوده. بسيارى از مردم كمال عقيدت به او داشته و دارند و از جمله اخيارش مى‌انگارند .... مشار اليه شعر بسيار مى‌گفته، ليكن همه به زبان كردى، و فارسى بسيار كم مى‌گفته مگر گاهى به گفتن رباعى اقدام مى‌كرد ... رحلتش در كرمانشاهان در سال ١٢٩٢ ه. ق بوده- رحمة اللَّه عليه ...»