از بيم رفت خنجر مريخ در نيام و زدست مهر تيغ به روى زمين فتاد
چون شير بچه كشته بياورد رو به خصم وز بيم لرزه بر دل شير عرين فتاد
بر هر سرى كه تيغ شه آورد سر فرود دو پاره پيكرش ز يسار و يمين فتاد
گفتى كه تيغ شاه شهابى بود كز او هر سو به خاك معركه ديوى لعين فتاد
دشت نبرد چون فلك پر ستاره شد از بس كه قبه از سپهر آهنين فتاد
بس مغز پر زباد كه از باد تيغ شاه از زين بلند ناشده از پشت زين فتاد
بس دست زورمند كه با تيغ آهنين از آستين برون شد و بى آستين فتاد
يكباره بسته شد ره آمد شد سوار از بس به خاك پيكر مردان كين فتاد
آمد ندا ز حق كه به هيجا چه مى‌كنى بردى ز ياد وعده ما را چه مى‌كنى؟
١٢
شه اين شنيد و تيغ فرو برد در غلاف دشمن گرفت گرد وى از قاف تا به قاف‌
تيرى نشد ز شست كه از وى كند كران تيغى نشد بلند كه او را كند معاف‌
هر سو كه تير پيكر چاك و يش هدف هر جا كه تيغ تارك پاك و يش غلاف‌
تيرش به جبهه خورد و فرو رفت تا به پر تيغش به سينه خورد و بدريد تا به ناف‌
چون مصطفى فتاد به دندان او شكست چون مرتضى رسيد به ابروى او شكاف‌
شه كعبه حقيقى و شمشيرهاى تيز چون مُحرمان نموده بر اطراف اوطواف‌
از زخمهاى كارى و از ازدحام خصم نه تاب استقامت و نه راه انحراف‌
گاهى به آسمان نگران گه به كشتگان گاهى به سوى خيمه و گاهى به آب صاف‌
با اين همه جراحت منكر كه ديده بود از پر دلى نتافت عنان را به هر طرف‌
تيغى به فرقش آمد و شه را دگر نماند نه طاقت سوارى و نه قوت مصاف‌
افتاد بر زمين تن فرزند بوتراب گفت آسمان زدرد كه ياليتنى تراب «١»!
١٣
از زين فتاد و سر به سر خاك بر نهاد خاكم به سر چو او به سر خاك سر نهاد
هر جا كه سر نهاد بر آن ريگهاى گرم از تاب رفت و باز به جاى دگر نهاد
مرگ برادرش كمرش را شكسته بود برچيد جامه را و به زير كمر نهاد
بند از سپر گرفت و بيفكند بر زمين تيغ از ميان گشاد و به روى سپر نهاد
اشكش ز ديده جارى و از تاب تشنگى لبهاى خشك را به ره چشم تر نهاد
هر جا كه درد داشت بر او مى‌گذاشت دست اى درد بر دلم كه به دل بيشتر نهاد
از بس رسيده بود به او تير چارپر چون مرغ پر شكسته سرى زير پر نهاد
تا جاى داشت داد به تن جاى زخم تير جز دل كه جاى زخم فراق پسر نهاد
جانش هواى بارگه كبريا نمود تن را براى دشمن بيدادگر نهاد
آه از دمى كه شمر لعين رو به شاه كرد روز جهان و نامه خود را سياه كرد
١٤
شد سوى شاه خنجر الماس گون به دست بر روى سينه خلف مرتضى نشست‌
پايى زدش به سينه كه پايش بريده باد صندوق سر علم خدا را به هم شكست‌
شد خسته سينه شه و دربارگاه قدس پشت رسول و خاطر شير خدا بخست‌
دردا كه ناز پرور دامان فاطمه پا مال ناكسان شد و از خواب ناز جست‌
پرسيد نام او شه دين، گفت شمر شوم گفتا بيا كه وعده چنين بود از الست‌
آهسته زير لب سخنى گفت شه بدو گفتا بگو هر آن چه به دل آرزوت هست‌
گفتا چو پا به خون من خسته مى‌نهى آبى به دست آر كه تابم بشد ز دست‌
گفتا نبينى آب به جز آب تيغ تيز آب اربه چرخ موج بر آرد ز خاك بست‌
شه دست از آب شست و شد از آب از دست ساقيان شراب طهور مست‌
بر تافت روى از وى و سوى خدا نمود از آب دل بريد و به يزدان پاك بست‌
ز آن پس چه گويم آه! كه شمر لعين چه كرد؟ ناگفتنى بود كه به سلطان دين چه كرد؟
١٥
چون نيزه از سر شه دين سرفراز شد دست ستم به آل پيمبر دراز شد
بر خيمه گاه شاه ز هر سو بتاخت خصم تا بارگاه شاه عرب تركتاز شد
يك چاشتگاه آل على شده نيازمند وز نانشان سپاه عدو بى نياز شد
بس چشم شوم و دست جفا بر حريم شاه هر سوى شد گشاده و هر گوشه باز شد
اى بس كه تازيانه بيداد و طعن نى بر دختران فاطمه پهلو نواز شد
در بند پور فاطمه از جور كوفيان پود زياد بر سر اورنگِ ناز شد
بستان سراى احمد مختار اى دريغ از دستبرد حادثه بى برگ و ساز شد
در خيمه گاه آل عبا آتش او فتاد چندان كشيد شعله كه دشمن گداز شد
از ناكسان كوفى و شامى بسى ستم بر سروران يثرب و اهل حجاز شد
از جور اهل شام زيك چاشت تا به شام بر چيده گشت خانه آل على تمام «١»
١٠. سروش اصفهانى‌
(١٢٢٨- ١٢٨٥)
زندگينامه‌
ميرزا محمد على (سروش) اصفهانى ملقب به شمس الشعراء به سال ١٢٢٨ ه. ق در سده از حوالى اصفهان- به دنيا آمد و در اصفهان به تحصيل علوم متداول زمانه خود پرداخت و از محضر حاج سيد محمد باقر بيد آبادى استفاده‌ها برد و با تشويق و حمايت او بود كه در فاصله زمانى كوتاهى به شهرت رسيد و بعد پس از مرگ قاآنى سالها به عنوان بزرگ ترين قصيده سراى عصر ناصرى شناخته مى‌شد.
از آثار مشهور سروش اصفهانى: مثنوى روضة الاسرار در وقايع كربلا كه يك سال پس از درگذشتش در شهر تبريز به چاپ رسيد؛ مثنوى ارديبهشت‌نامه در شرح جنگهاى حضرت على (ع) حاوى ٩٢٠٠ بيت كه اخيرا چاپ شده؛ ساقى‌نامه، الهى‌نامه، شمس المناقب در مديحت‌