فاخرى به زبان عربى در زمينه مراثى عاشورا دارد كه زبان‌زدِ اهل ادب است و استقبال گونه‌اى از دوازده بند محتشم به شمار مى‌رود. در ارزش اين تركيب بند عاشورايى همين بس كه شش شرح به قلم فرهيختگان بنام تا قرن سيزدهم درباره آن تدوين يافته است ... ضمناً تعداد ابيات هر بند از تركيب‌بند بحرالعلوم، دوازده بيت بوده و بند آخرين آن نيز توسط وفاى شيرازى در دوازده بيت سامان يافته است. شيخ آقا بزرگ تهرانى بر اين اعتقاد است كه مرحوم بحر العلوم به سبب غيبت حضرت ولى عصر (عج) بند دوازدهم تركيب بند خود را نسروده است. «١»
برگزيده آثار عاشورايى‌
در ديوان محتشم كاشانى علاوه بر تركيب بند فاخر عاشورايى او، قصيده‌اى در مرثيت امام حسين عليه‌السلام وجود دارد كه پس از نقل ابيات برگزيده‌اى از آن، دوازده بند محتشم را مرور مى‌كنيم:
اين زمين پر بلا را نام دشت كربلاست اى دل بيدرد! آه آسمان سوزت كجاست؟
اين مكان، بوده‌ست روزى خيمه گاه اهل بيت كز حباب اشك ما امروز گردش خيمه‌هاست‌
اينك اينك قبّه پرنور، كز نزديك و دور پرتو گيتى فروزش گمرهان را رهنماست‌
اينك اينك حاير حضرت، كه در وى متصل زايران را شهپر روحانيان در زير پاست‌
اين چراغ چشم ابرار است، كز تيغ ستم همچو شمعش با تن عريان، سر از پيكرجداست‌
پا درين مشهد به حرمت نِه كه فرش انورش لاله رنگ از خونِ فرقِ نور چشم مرتضى‌ست‌
دوست را، گرچشم ازين حسرت نگريد واى وى كز تأسف، دشمنان را بر زبان واحسرتاست!
رتبه اين بارگه بنگر كه زير قبّه‌اش كافر صد ساله را چشم اجابت از دعاست‌
يا ولى اللَّه! گداى آستانت: (محتشم) بر در عجز و نياز استاده، بى‌برگ و نواست‌
دارد از درماندگى دست دعا بر آسمان وزقبول توست حاصل، آن چه او را مدعاست‌
چون غبار آلوده دشت كربلا گرديده است گرد عصيان گر ز دامانش بيفشانى، رواست «٢»
دوازده بند محتشم‌
باز اين چه شورش است‌كه درخلق عالم است؟ باز اين چه نوحه و چه عزاو چه ماتم است؟
باز اين چه رستخيز عظيم است؟ كز زمين بى نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است؟
اين صبح تيره، باز دميد از كجا؟ كزو كار جهان و خلق جهان جمله درهم است‌
گويا طلوع مى‌كند از مغرب آفتاب! كآشوب در تمامى ذرات عالم است‌
گر خوانمش قيامت دنيا بعيد نيست اين رستخيز عام كه نامش محرّم است‌
دربارگاه قدس كه جاى ملال نيست سرهاى قدسيان، همه بر زانوى غم است‌
جن و ملك، بر آدميان نوحه مى‌كنند گويا عزاى اشرف آلود آدم است‌
خورشيد آسمان و زمين، نور مشرقين پرورده كنار رسول خدا، حسين‌
كشتى شكست خورده طوفان كربلا در خاك و خون تپيده ميدان كربلا
گر چشم روزگار بر او زار مى‌گريست خون مى‌گذشت از سر ايوان كربلا
نگرفته دست دهر، گلابى به غير اشك ز آن گل كه شد شكفته به بستان كربلا
از آب هم، مضايقه كردند كوفيان خوش داشتند حُرمت ميهمان كربلا
بودند ديو و دد همه سيراب و، مى‌مكيد خاتم ز قحط آب، سليمان كربلا
ز آن تشنگان، هنوز به عيّوق مى‌رسد فرياد العطش زبيابان كربلا
آه از دمى كه لشكر اعدا نكرد شرم كردند رو به خيمه سلطان كربلا
آن دم فلك بر آتش غيرت، سپند شد كز خوف خصم، در حرم افغان بلند شد
كاش آن زمان سرادق گردون، نگون شدى وين خرگه بلند ستون، بى ستون شدى‌
كاش آن زمان درآمدى از كوه تا به كوه سيل سيه، كه روى زمين قيرگون شدى‌
كاش آن زمان ز آه جهان سوز اهل بيت يك شعله برق، خرمن گردونِ دون شدى‌
كاش آن زمان كه اين حركت كرد آسمان سيماب وار، گوى زمين بى سكون شدى‌
كاش آن زمان كه پيكر او شد درون خاك جان جهانيان، همه از تن برون شدى‌