توسعه اقتصادى و فرهنگى جامعه را بر عهده دارند، مى‌توانند به منظور بهره‌مندى جامعه از سود اقتصادى بيشتر، اقدام به عقد قرارداد با شركت‌ها يا دولت‌هايى نمايند كه منافع خود را مصروف اقدامات ضد انسانى و اسلامى مى‌كنند؟ آيا مردم يا دولتمردان، اخلاقاً مجازند كه تصميمات سياسى خود را صرفاً بر محور سود مادى و رفاه دنيوى اتخاذ كنند؟ يا آنكه بايد منافع و مصالح اخروى را نيز در نظر بگيرند؟

اينها بخشى از پرسش‌هاى فراوانى است كه پاسخ دادن به آنها مبتنى بر تعيين موضع خود در باب رابطه اخلاق و سياست است. به همين دليل، يكى از بزرگ‌ترين دغدغه‌هاى انديشمندان اخلاقى و سياسى، در طول تاريخ، همواره حل رابطه سياست و اخلاق بوده است. انديشمندان مختلف كوشيده‌اند تا به اين پرسش‌ها پاسخ دهند كه اخلاق در سياست چه نقش و جايگاهى دارد؟

آيا قلمرو اخلاق و اخلاقيات منفك و جداى از قلمرو سياست است؟ يعنى رفتارها و تصميمات سياسى، خارج از قلمرو داورى‌ها و ارزش‌گذارى‌هاى اخلاقى بوده و سياست مسئله‌اى غيراخلاقى است؟ يا آنكه سياست، مسئله‌اى ضداخلاقى بوده و هر كس مى‌خواهد انسانى اخلاقى و وارسته باشد بهتر است به وادى سياست گام نگذارد؟ و يا آنكه اخلاق را بايد در همه امور سياسى مورد توجه قرار دهيم و بكوشيم تا همه رفتارهاى سياسى خود را بر اساس موازين اخلاقى شكل دهيم؟ يعنى اخلاق، حاكم بر سياست و رفتارهاى سياسى است؟

٢. بيان ديدگاه‌ها

در باره رابطه اخلاق و سياست ديدگاه‌هاى متعدد و گوناگونى از سوى انديشمندان سياسى و مكاتب مختلف اخلاقى مطرح شده است. ما در اينجا به بررسى سه نظريه مهم مى‌پردازيم:[١] نظريه جدايى اخلاق از سياست؛ نظريه اصالت سياست و تبعيت اخلاق از سياست؛ نظريه اصالت اخلاق و تبعيت سياست از اخلاق. در اين قسمت، مى‌كوشيم به اختصار به معرفى و بررسى اين ديدگاه‌ها بپردازيم.

٢- ١. نظريه جدايى اخلاق از سياست‌

برخى از نويسندگان‌[٢] بر اين باورند كه قلمرو اخلاق، از قلمرو سياست كاملًا جدا است. به تعبير ديگر،

[١] - برخى از نويسندگان انواع نظريات مختلف در اين باب را به چهار دسته تقسيم كرده‌اند. به‌عنوان مثال، بنگريد به: جوليانوپونتارا،« اخلاق، سياست، انقلاب»، مترجم حميد غفارى، نامه فرهنگ، سال دوم، شماره ١ و ٢، ص ١٠٥- ٩٨

[٢] - جوليانو پونتارا،« اخلاق، سياست، انقلاب»، مترجم حميد غفارى، نامه فرهنگ، سال دوم، شماره ١ و ٢، ص ٩٩