شرط ارزش اخلاقى است، اين نيست كه انسان پيش از انجام عمل اخلاقى، با خودش بگويد «اين كار را انجام مى‌دهم قربة الى الله» و همچنين منظور اين نيست كه معانى اين الفاظ را در ذهن خود حاضر كند. همچنين منظور از نيت، حضور قلب و توجه داشتن به نوع عملى كه انجام مى‌دهيم نيست؛ بلكه منظور از اين نيت، داعى و انگيزه كار است. منظور اين است كه تنها عاملى كه موجب انجام اين كار شود، انگيزه الهى و پيروى از خداوند باشد، نه آنكه از روى ريا و خوشايند ديگران بخواهد آن عمل را انجام دهد.[١] در ارزش‌گذارى تحصيل علم و دانش‌اندوزى نيز، نقش عمده بر عهده نيّت دانشجو است. علم‌اندوزى در صورتى ارزشمند است و ما را به سعادت و كمال نهايى نزديك مى‌كند كه هدف اصلى از تحصيل آن، قرب الهى باشد. در غير اين صورت، تأثيرى در سعادت واقعى انسان ندارد. حتى اگر هدف از تحصيل علم، كسب شهرت و ثروت و قدرت و امثال آن باشد، از نظر نظام اخلاقى اسلام، هيچ ارزشى نخواهد داشت.[٢]

نشانه نيتِ الهى داشتن در تحصيل علم اين است كه به همان اندازه كه علم و دانش انسان افزايش مى‌يابد، ذلت درونى او در برابر خودش و تواضعش در برابر مردم و خوف و خشيتش در برابر خداى متعال و دركش نسبت به دين و حقايق الهى نيز افزايش مى‌يابد. پيامبر اكرم ٦ در اين‌باره مى‌فرمايد:

كسى كه براى رضاى الهى در پى كسب دانش باشد، هر بابى از دانش كه براى او گشوده مى‌شود، ذلت و خودكم‌بينى‌اش در برابر خودش، تواضعش در برابر مردم، ترسش در برابر خداوند و تلاشش در امور دينى افزايش مى‌يابد. چنين شخصى از علمش بهره مى‌برد، پس شما نيز از علم او بهره گيريد. و كسى كه براى دنيا و منزلت نزد مردمان و مكانت در نزد حاكمان به دنبال تحصيل دانش باشد، هر بابى از دانش كه براى او گشوده مى‌شود، خود بزرگ‌بينى او در برابر خودش و مردم و غرورش در برابر خداوند و ستم‌كارى‌اش در حق دين، افزايش مى‌يابد. چنين فردى بهره‌اى از علمش نمى‌برد ....[٣]

دانشجو بايد از همان ابتداى دانشجويى خود، در پاك‌سازى نيتش بكوشد و همواره تلاش كند تا ارزش علم‌آموزى خود را پايين نياورد. تعليم و تعلّم با اين ارج و اهميت، نبايد به انگيزه‌هاى پستى چون رسيدن به مقامات دنيوى و كسب شهرت اجتماعى و جلب نظر مردم و احترام آنان و كسب مال و شغل و امثال آن آلوده شود.

[١] - براى توضيح بيشتر در اين باره، بنگريد به: عبد الله شبّر، الاخلاق، ص ١٥ و ١٦

[٢] - بنگريد به: محمدتقى مصباح، ره توشه، تحقيق و نگارش كريم سبحانى، ج ١، ص ٦٩

[٣] - محمدباقر مجلسى، بحار الانوار، ج ٢، باب ٩، ص ٣٤ و ٣٥، حديث ٣٣