آيين زندگى - شريفى، احمدحسين - الصفحة ٨٣ - ٢ معناشناسى نقد
است، مباحثى است كه تحت عنوان «تفكر نقدى» مطرح مىشود. در برخى از رشتههاى دانشگاهى، از جمله رشته فلسفه و رشتههاى وابسته آن، در سالهاى اخير، درسهايى با اين عنوان طراحى شده است. در اين بحث كه گاهى از آن به «تفكر انتقادى» يا «منطق كاربردى» نيز تعبير مىشود، دانشجو با بسيارى از مغالطهها كه تعداد آنها به بيش از يكصد مورد مىرسد، آشنا مىشود. آشنايى كاربردى و دقيق با اين مغالطات، براى كسانى كه مىخواهند در مواجهه با انديشههاى گوناگون و همچنين در دفاع از انديشه خاصى به شيوهاى منطقى برخورد كنند، ضرورى است.[١] طبيعى است كه ارتكاب مغالطه، در رد و يا دفاع از يك انديشه، عملى غيراخلاقى است و مغالطهگر، نه تنها دچار خطاى منطقى و معرفتى است، بلكه در جايى كه ارتكاب مغالطه به صورت عمدى باشد و مخصوصاً در مواردى كه پيامدهاى معرفتى و دينى براى شنوندگان يا خوانندگان به دنبال داشته باشد، عملى كاملًا غيراخلاقى نيز مرتكب شده است. با اين وجود، آدميان به طور طبيعى و به مقتضاى ذات و سرشت انسانى خود، از ارتكاب مغالطات منطقى پرهيز مىكنند. بنابراين، آنچه در اين ميان بسيار خطرناكتر است و شبروانه بر جانِ فكر و انديشه آدمى افتاده و سرمايه حقطلبى و سعادتخواهى و حقيقتدوستى او را به يغما مىبرد، حجابها و لغزشگاههاى اخلاقى در ارائه افكار و انديشههاى خود، يا دفاع از آنها و همچنين خطاهاى اخلاقى در رويارويى با انديشههاى ديگران است. از همين روى است كه در كنار آشنايى با مغالطات منطقى، بايد با آداب و اصول اخلاقى در مقام ارائه يك فكر و انديشه و نحوه مواجهه با مخالفان فكرى خود و همچنين در مقام فهم يا نقد انديشه ديگران، به خوبى آشنا شويم و از لغزشگاههاى بزرگ و سعادتسوزى كه در اين عرصه وجود دارد، به شدت پرهيز كنيم.
٢. معناشناسى نقد
در باره معناى نقد و انتقاد ديدگاههاى مختلفى وجود دارد. برخى نويسندگان بر اين باورند كه نقد و انتقاد، صرفاً به معناىِ بيان خوبىها و مُحَسنات است و در آن نبايد از زشتىها و نادرستىهاى امر مورد انتقاد سخنى به ميان آورد. يكى از نويسندگان در اينباره مىگويد: «نقد، كوششى است براى يافتن و شناختن و دوست داشتن و توصيه كردنِ همه نكتههاى خوبى كه در جهان انديشيده و نوشته شدهاند، و نه بهترين آنها.» نويسنده ديگرى، چنين مىنويسد: «نقّاد راستين بايد به خوبىها و
[١] - در اينباره مىتوان به دو كتاب منطق كاربردى و مغالطات كه به قلم آقاى علىاصغر خندان به نگارش درآمدهاند مراجعه كرد