آيين زندگى - شريفى، احمدحسين - الصفحة ٢٧ - ٢ - ٣ فرا اخلاق

٢- ٢. اخلاق هنجارى‌

اين بخش از مطالعات و پژوهش‌هاى اخلاقى كه «اخلاق دستورى» نيز ناميده شده است، به بررسى افعالِ اختيارى انسان و صفات حاصل شده از آنها، از حيث خوبى يا بدى و بايستگى يا نبايستگى، مى‌پردازد. به بيان ديگر، موضوع بحث در اين گونه پژوهش، افعال اختيارىِ انسان و صفات درونى حاصل شده از افعال اختيارى است، نه ديدگاه‌هاى افراد، گروه‌ها، اقوام و يا اديانى خاص. به همين دليل، روش بحث در اين نوع پژوهش، روش استدلالى و عقلى است و نه روش تجربى و تاريخى.

مهم‌ترين نقش و كاركرد اخلاق هنجارى، ارائه نظريه و ديدگاهى معقول براى تبيين خوبى و بايستگى، يا بدى و نبايستگى يك عمل است. براى نمونه، اگر در يك نظام اخلاقى گفته مى‌شود «عدالت خوب است» يا «بايد عدالت ورزيد»، در اخلاق هنجارى به دنبال ملاك اين حكم و دليل آن هستند. به طور كلى، بايد گفت كه در اخلاق هنجارى به دنبال پاسخ به اين پرسش‌ها هستند كه دليل درستى كارهاىِ درست چيست؟ معيار تمايز كار خوب و بد كدام است؟ و چرا بايد متخلق به اخلاق فاضله شد و از اخلاق رذيله پرهيز كرد؟[١] براى پاسخ به اين پرسش‌ها، نظريه‌ها، ديدگاه‌هاى گوناگون و پرشمارى ارائه شده است كه در كتاب‌هاى فلسفه اخلاق به تفصيل مورد بحث و بررسى قرار مى‌گيرند.

٢- ٣. فرا اخلاق‌

فرااخلاق‌[٢] به بررسى تحليلى و فلسفى در باره مفاهيم و احكام اخلاقى مى‌پردازد. موضوع اين نوع پژوهش، نه رفتارهاى اخلاقى مورد قبول افراد و جوامع خاص است و نه افعال اختيارى انسان؛ بلكه مفاهيم و جملاتى است كه در اخلاق هنجارى مورد بحث قرار مى‌گيرند. فيلسوفى كه به اين نوع بررسى مى‌پردازد، دغدغه درستى يا نادرستى و حقانيت يا بطلان گزاره‌هاى اخلاقى را ندارد. براى نمونه، دغدغه قضاوت اخلاقى ميان اين حكم كه «سقط جنين بد است» با اين حكم كه «سقط جنين خوب است» را ندارد. وظيفه اصلى او صرفاً بررسى معناى «خوب» و «بد» و تحليل گزاره‌هاى مورد بحث است.

در فرا اخلاق، مفاهيم و احكام اخلاقى از سه جهت عمده، مورد بحث و بررسى قرار مى‌گيرند: از

[١] - براى آشنايى بيشتر با اخلاق هنجارى، بنگريد به:.١١ -١ .p ,nagaKyllehS ,scihtEevitamroN

[٢] -

١. meta- ethics