اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٢١٩ - ٨ روش تشويق و تنبيه

سازد و به اشتباهش واقف گرداند. اين سخن زيبا از حضرت على ٧ است كه فرمود: «بدكار را با پاداش دادن به نيكوكار، از عمل بد بازدار.»[١]

أَفمن كان مؤمناً كمن كان فاسقاً، لايستوون.[٢]

لا يستوى اصحاب النار و اصحاب الجنة ....[٣]

و ما يستوى الاعمى و البصيرُ و الّذين آمنوا و عملوا الصالحات و لا المُسى‌ء، قليلًا ما تتذكّرون.[٤]

مقصود خداوند از اين‌كه در اين آيات به صراحت عدم تساوى نيكوكاران و بدكاران را اعلام و ابراز مى‌كند، آن است كه همگان بدانند براى خوبان پاداش‌هايى است و براى دارندگان اعمال ناشايست، جز محروميت نصيبى نيست.

ه. جريمه و جبران: جريمه به صورت‌هاى كسر نمره، پرداخت پول، خريدن شيرينى براى دوستان و ... مى‌باشد. جبران، مانند عذرخواهى از كسى كه نسبت به او اهانت كرده، است، يا محلى را كه آسيب رسانده تعمير و ترميم كند. در مورد جريمه بايد توجه داشت كه توان پرداخت يا انجام كار را داشته باشد و حالت سرخوردگى و درماندگى پيدا نكند. شرط استفاده از شيوه جريمه آن است كه فرد مدتى تقويت شده باشد تا بعد بتوان مقدارى از پاداش‌هايى را كه قبلًا دريافت كرده است، از او پس گرفت.

قانون ديات در اسلام علاوه بر بعد حقوقى آن، از جنبه تربيتى نيز نوعى جريمه محسوب مى‌شود.

و. توبيخ و تنبيه بدنى: توبيخ كردن از نگاه سرد و خشم‌آلود شروع مى‌شود و تا توبيخ علنى پيش مى‌رود.[٥]

امام على ٧: «كيفر خردمندان به صورت كنايى و تلويحى است و كيفر نادانان به صورت صريح و آشكار است.»[٦] «تعريض (توبيخ كنايى) براى فرد عاقل سخت‌تر از توبيخ آشكار است».[٧]

[١] - ازجرالمسى‌ء بثواب المحسن.( بحار،، ج ٧٥، ص ٤٤، باب ٣٦)

[٢] - سوره سجده، آيه ١٨

[٣] - سوره حشر، آيه ٢٠

[٤] - سوره غافر، آيه ٥٨

[٥] - از يك جهت مى‌توان مرتبه توبيخ پنهانى و كنايى را قبل از جريمه و جبران دانست

[٦] - عقوبة العقلاء التلويح و عقوبة الجهال التصريح.( ميزان الحكمه، ج ١، ص ٧٢)

[٧] - التعريض للعاقل اشد من عقابه.( همان)