اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٢٠١ - ٦ روش عبرتآموزى
زيارت قبور و تأمل در حالات كسانى كه روى زمين گردنكشىها مىكردند و اكنون بدون حركت و در كمال خوارى و مذلت در خاك جاى گرفتهاند، انسان را آرام بلكه رام مىكند؛ تكبرها و نخوتها را به فروتنى بدل مىنمايد و به آدمى اين فرصت را مىدهد كه خود را دريابد و در عاقبت خود بينديشد.
امام على ٧ پس از تلاوت آيه شريفه «تفاخر به بيشترداشتن، شما را غافل داشت تا كارتان [و پايتان] بهگورستان رسيد ...» فرمود:[١]
آيا به محل فرو افتادن پدرانشان افتخار مىكنند؟ هر آينه اگر اينها عبرتآموز باشد سزاوارتر از افتخار به آنهاست. اگرچه آثار آنان بينا نيست و داستان زندگىشان به پايان رسيده، چشمان بيناى عبرتآموز امّا به آنان نظر دارد و گوشهاى شنواى خردمندان نداها را فرا مىگيرد و با غير زبان با ما سخن مىگويند ....[٢]
مربيان با اندكى توجهدادن و دعوت به بصيرت و عبرتآموزى، مىتوانند از اردوهايى كه در مكانهاى باستانى برپا مىشود، استفادههاى تربيتى و اخلاقى لازم را بنمايند.
مسافرتهاى گروهى يا فردى، علاوه بر ايجاد وسعت ديد و گشادگى سينه، بسيار سودمند و عبرتآموز است.
ب. نظر به طبيعت و موجودات: سير و سياحت در زمين انسان را با شگفتىهاى آفرينش مواجه مىسازد. بگو «در زمين به گردش در آييد، پس در چگونگى آفرينش موجودات دقت كنيد!.»[٣] قرآن، عبرتآموزى از موجودات در طبيعت را مورد توجه قرار داده است:
در وجود چهارپايان، براى شما [درسهاى] عبرتى است: از درون شكم آنها، از ميان غذاهاى هضمشده و خون، شير خالص و گوارا به شما مىنوشانيم. و از ميوههاى درخت نخل و انگور، روزى خوب و پاكيزه مىگيريد. در اين، نشانه روشنى است براى آنان كه انديشه مىكنند.[٤]
خداوند، شب و روز را دگرگون مىسازد. در اين عبرتى است براى صاحبان بصيرت.[٥]
[١] - سوره تكاثر، آيه ١- ٢.
[٢] - بحار، ج ٧٧، ص ٤٣٠ و ٤٣٢.
[٣] - سوره عنكبوت، آيه ٢٠.
[٤] - سوره نحل، آيه ٦٦ و ٦٧.
[٥] - سوره نور، آيه ٤٤.