از وسايل و ابزار اسلام براى تربيت و علاج انسان، تخليه بارهايى است كه گاه گاه در جان و جسم انبوه مى‌شود. اسلام نمى‌گذارد اين بارها يك‌جا جمع گردد؛ مگر اين‌كه بخواهد براى رها ساختن آنها به يكبارگى جمعشان كند.[١]

شيوه‌هاى لازم براى تحقق اين روش، عبارتند از: توجه به نظام معيشتى، ازدواج، ورزش و كار.

الف. توجه به نظام معيشتى: ريشه بسيارى از جرايم اخلاقى، كمبودهاى غذايى و مالى است. تأمين معيشت در مرتبه اول به‌عهده خانواده، در مرتبه دوم از وظايف دولت و نظام حاكم بر جامعه و در مرحله سوم به‌عهده افراد نيكوكار و توانمند است. به هر حال عنايت و پيگيرى مربيان نسبت به اين مسئله از بعد تربيتى، راهگشاى بسيارى از موانع در امر تربيت اخلاقى است.

ب. ازدواج: علاوه بر فوايد اخلاقى- تربيتىِ ازدواج (مانند فاصله گرفتن از خودميان‌بينى، آمادگى براى خدمت و توجه به ديگران، بارور شدن عواطف و محبت‌ها، آمادگى براى پذيرش مسئوليت و ...) نقش مهم و ابتدايى ازدواج، تأمين و ارضاى صحيح غريزه جنسى در بستر طبيعى و مشروع است. بايد به اين نكته توجه كرد جوانى كه در اوج غريزه جنسى است و محرك‌هاى محيطى بسيار نيز اين آتش را در درون او شعله‌ورتر مى‌كند، به‌سختى مى‌تواند خود را از گناه مصون نگه دارد.[٢] از اين سخن حكيمانه پيامبراكرم ٦ كه فرمود: «هنگامى كه فردى ازدواج مى‌كند، نيمى از دينش كامل گشته است؛ پس در مورد نيمه ديگر بايد تقوا پيشه كند.»[٣] اين نكته نيز قابل استفاده است كه تقواى الهى و خويشتن‌دارى اخلاقى، پس از ازدواج، دست‌يافتنى‌تر و آسان‌ياب‌تر است.

ج. ورزش: نقش ورزش در تأمين صحيح نيازهاى جسمانى و تخليه نيروهاى جوانى قابل انكار نيست. نقش ورزش در تربيت اخلاقى از دو جهت حايز اهميت است:

نخست سلامت جسمانى و نشاطى كه در اثر ورزش پديد مى‌آيد، زمينه‌ساز سلامت روحى و روانى و نيز شكوفايى فضايل اخلاقى است. در فرهنگ ما نيرومندى و جوانمردى،

[١] - روش تربيتى در اسلام، ص ٢٨٢

[٢] - مقصود آن است كه غريزه جنسى، جوانان را با مشكلات بيشترى مواجه مى‌كند، نه آنكه مى‌تواند راه را بر تربيت واصلاح، كاملًا ببندد

[٣] - اذا تزوّج العبدُ فقد استكمل نصف الدين فليتّق اللّهَ فى النّصف الباقى.( بحار، ج ١٠٣، ص ٢١٩)