اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ١٧٠ - ٢ تأمين صحيح نيازها
استعدادهاى بالقوه خود و شناختن دنياى پيرامونشان هستند. هدف، غنى ساختن و گسترش تجربه زيستى و افزايش شادمانى و شور زنده بودن است ... صفات اخلاقى نيكو كه وى تعبير به «ارزشهاى هستى» مىكند، در اين موقعيت رخ مىنمايانند. برخى از ارزشهاى هستى در نظر او عبارتند از: حقيقت (در مقابل بىاعتمادى، بدگمانى و شكگرايى)، نيكى (در مقابل نفرت)، كمال (در مقابل نوميدى و بىمعنايى)، يكتايى (در مقابل بىهويتى و بىثباتى)، نظم (در مقابل احساس عدم امنيت و احتياط)، خودكفايى (در مقابل مسئوليت را به ديگران دادن).[١]
خود
شكوفايى:
رسيدن به تحقق
نفس و توانايى بالقوة
ذوقى: تقارن، زيبايى و نظم
شناختى: دانستن، فهميدن و كاويدن
مناعت و عزت نفس: كفايت، اجرا و دستيابى
نياز تعلق و محبت: پيوستن به غير و پذيرفتهشدن
نيازهاى ايمنى: احساس امنيت و دورى از خطر
نيازهاى فيزيولوژيايى: گرسنگى، تشنگى و ميل جنسى
اين نظريه- كه انسانها بدون توجه به نيازهاى پايينتر يا ارضاى نسبى آنها بهسوى فضايل انسانى گام بر نمىدارند- در مورد غالب افراد جامعه صدق مىكند.
با توجه به دو نكته مىتوانيم بگوييم «روش تأمين صحيح نيازها» علاوه بر آنكه پيشنياز روشهاى ديگر است، خودش هم مىتواند به عنوان يك روش تربيت اخلاقى قلمداد شود:
نخست آنكه با ارضا و تأمين نيازهاى پايينتر، نيازهاى والاتر پديدار مىشوند؛ يعنى جنبه انگيزشى پيدا مىكنند. پديدارشدن بعد انگيزشى رفتار، بخش مهمى از تربيت اخلاقى را سامان مىدهد. دوم آنكه تخليه نيروها و آمادگى براى اعتدال قواى درونى حاصل مىشود.
همانطور كه در نظام اخلاقى علماى اخلاق مطرح شده، اين نكته بسيار حايز اهميت است كه قواى سه گانه شهوت، غضب و عقل زير چتر عدالت و اعتدال با يكديگر جمع شوند. اين رويه، يعنى اعتدال در ارضاى قوا، امرى ناگزير در پيشرفت تربيت اخلاقى است.
[١] - روانشناسى كمال، ص ١٢٥