پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٨٣ - نتايج جنگ جمل

نتايج جنگ جمل‌

جنگ جمل آثارى منفى بر جامعه اسلامى به جاى نهاد از جمله:

١. ماجراى كشته شدن عثمان به نحوى گسترش يافت كه به موضوع سياسى بزرگى مبدّل گرديد و جريان‌هاى مخالفى را در گفته و عمل در مسير حركت اسلامى به دنبال داشت و معاوية بن ابى سفيان در انتظار فرصت بود تا روند انحراف خونين جمل را تكميل سازد.

٢. با رواج حقد و كينه ميان مسلمانان باب جنگ و خونريزى ميانشان گشوده شد و بدين‌سان، بين خود مردم بصره و ميان اهالى ساير شهرهاى اسلامى تفرقه و پراكندگى به وجود آمد و برخى به خون‌خواهى فرزندان خود از بعضى ديگر برخاستند در صورتى كه مسلمانان به ريختن خون آن‌ها مجبور بودند.

٣. جبهه انحراف داخلى جامعه اسلامى وسعت يافت و كار شكنى‌ها در برابر حكومت امام على عليه السّلام فزونى گرفت و پس از آن‌كه معاويه در شام از بيعت با امام سرپيچى كرد، جبهه ديگرى گشوده شد كه به محدوديت توسعه خارجى و كارهاى اصلاح‌گرانه و پيشرفته‌اى كه امكان رشد در جامعه اسلامى داشت، انجاميد.

٤. كينه‌توزى و انحراف، راه مخالفان سياسى را گشود تا فورا به برگرفتن سلاح و جنگ و خونريزى متوسل شوند.