پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٣٠٢ - امام و عدم پذيرش نتيجه حكميت

مؤثر دانست:

١. شكست درونى و ناكامى از دست يافتن به پيروزى، با اين ويژگى كه نبردهاى امام عليه السّلام با خوارج به ظاهر مسلمان صورت مى‌گرفت، ولى اينان قادر بر درك مبارزه امام با متمرّدان نبودند و نتيجه حكميّت براى آنان قابل تحمّل نبود در صورتى كه آنان خود، امام عليه السّلام را به پذيرش حكميّت مجبور ساخته ولى در پى اصلاح مواضع انحرافى خود برنمى‌آمدند و كوشيدند اشتباهات و بار سنگين آن امور را به دوش طرف ديگر كه كسى جز امام على عليه السّلام نبود، بيفكنند.[١]

٢. از آزادى انديشه‌اى كه امام عليه السّلام جهت افزايش آگاهى دينى مردم به وجود آورد، بهره‌بردارى كردند. روايت شده: هنگامى كه امام عليه السّلام در حال ايراد خطبه بود خوارج با ادعاى اين‌كه حكومت از آن خداست، آن حضرت را مورد اعتراض قرار دادند و امام تنها با اين جمله بدانان پاسخ داد كه: «كلمة حق يراد بها باطل» و به آنان فرمود:

شما از سه ويژگى نزد ما برخورداريد، شما را از نماز خواندن در مساجد باز نمى‌داريم و تا زمانى كه با ما اتحاد و همبستگى داريد سهميه شما را از بيت المال خواهيم پرداخت و تا وقتى با ما نجنگيد، آغازگر جنگ با شما نخواهيم بود.[٢]

امام و عدم پذيرش نتيجه حكميّت‌

زمانى كه خبر ماجراى حكميّت به امام عليه السّلام رسيد فوق‌العاده متأثر شد و براى مردم به ايراد خطابه پرداخت و آنان را به اصلاح اشتباهى كه در آن‌

[١] . تاريخ طبرى ٤/ ٥٣- ٥٨.

[٢] . تاريخ طبرى ٤/ ٥٤، كامل ابن اثير ٣/ ٣٣٤، مستدرك وسائل الشيعه ٢/ ٢٥٤.