پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٦٥ - تحليل گردهمايى سقيفه

نشده بود، آيا با عقل سازگار بود كه بزرگان قوم در مراسم دفن پيامبر خدا شركت نكرده و به گردهمايى انتخاب جانشين، سرگرم باشند؟!

٤. مى‌توان گفت گردهمايى انصار به انگيزه تعيين سرنوشت خويش در حكومت جديد تشكيل شد، زيرا آن‌ها پس از اين‌كه اطلاع يافتند قريش بنا دارد تصميم خود را مبنى بر «عدم جمع بين نبوت و خلافت ميان بنى هاشم» عملى سازد، دست به تشكيل چنين گردهمايى زدند و انگيزه آنان از تشكيل جلسه با انگيزه‌هاى سران قريش كاملا متفاوت بود. از سويى، ترس و بيم انصار پس از فتح مكه سابقه‌دار بود، زيرا از آن بيم داشتند كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم پس از فتح مكه همراه با آنان به مدينه بازنگردد و طبيعى بود كه از انزواى سياسى و ادارى نيز وحشت داشته باشند.

اگر قريش تصميم گرفته بود خلافت را از على عليه السّلام كه صاحب قانونى آن به شمار مى‌آمد، دور كند بنابراين، نقش انصار كه اكثريت مسلمانان را تشكيل داده و در نشر و گسترش اسلام نقش مؤثرى داشتند، چه مى‌شد؟!

گردهمايى انصار براى تصميم‌گيرى نهايى برگزار نشد بلكه تشكيل آن جهت بررسى احتمالاتى كه در مسأله جانشينى پس از رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلم دور از انتظار نبود، انجام پذيرفت. از طرفى تمام انصار بر يك راى نبودند، بلكه در افق آن گردهمايى، اهداف و مقاصد متفاوتى نهان بود، و افراد، خواسته‌هاى ضد و نقيضى داشتند. ازاين‌رو، مى‌بينيم برخى از آنان در پاسخ سعد بن عباده مى گويند: نظر مناسبى دادى و به نيكى سخن گفتى، ما از آن‌چه تو بپسندى پا فراتر نمى‌نهيم و زمام امور را به دست تو مى‌سپاريم. سپس از سخن خود برگشتند و گفتند: اگر مهاجران نپذيرند و بگويند ما دوستداران و نزديكان پيامبريم چه كنيم؟