شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٨٥ - مدت ختم قرآن

قرآن» بر آن صدق كند، روايات بسيار و گوناگونى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام رسيده است؛ به گونه‌اى كه در برخى از منابع روايى شيعه و سنّى باب‌هايى بدين موضوع اختصاص يافته‌اند. بر پايه بسيارى از روايات، كم‌ترين زمان ختم كامل قرآن سه روز است.[١]

از توصيه‌هاى معصومان به شروع ختم جديد قرآن، هنگام پايان يافتن ختم پيشين، بر مى‌آيد كه تلاوت قرآن در قالب «ختم قرآن» از فضيلت و ثواب بيشترى برخوردار است. پيشوايان معصوم عليهم السلام از ختم منظم قرآن به «حلّ و رحلة» يعنى بار افكندن و كوچ كردن تعبير كرده‌اند و از چنين تلاوت‌كننده‌اى به «حالّ مرتحل» يعنى بارافكنِ كوچنده تعبير مى‌شود و مراد اين است كه چون قرآن ختم مى‌شود، قارى بى‌درنگ ختم ديگرى آغاز مى‌كند و اين «بهترين عمل» بر شمرده است.[٢]

تعارض ظاهرى روايات را در اين باره مى‌توان با تفاوت‌هاى انسانى، زمانى، مكانى و مانند آن توجيه كرد:

١. تفاوت انسانى (نابرابرى استعدادهاى قاريان): توانمندى و چيرگى قاريان و نابرابرى مهارت آنان در قرائت، مى‌تواند در كوتاهى و بلندىِ زمان ختم قرآن مؤثّر باشد. از اين رو پيشوايان معصوم عليه السلام به برخى قاريان اجازه نمى‌دادند كه قرآن كريم را در كم‌تر از يك ماه ختم كنند[٣] و براى بعضى ديگر كم‌تر از يك هفته را روا نمى‌دانستند؛[٤] ولى در روايتى صحيح السند آمده است كه به برخى از اصحاب، اجازه ختم قرآن را در هر شب داده‌اند.[٥] اين‌گونه روايات مى‌تواند از تفاوت استعداد و شايستگى ذاتى افراد در بهره‌مندى از قرآن كريم نيز حكايت كند. حديثى از

[١]. ر. ك: ص ٣٧٧( مدّت ختم قرآن).

[٢]. ر. ك: ص ٣٧٣( فضيلت ختم قرآن).

[٣]. ر. ك: ص ٣٨١ ح ١٣٧٢.

[٤]. ر. ك: ص ٣٧٩ ح ١٣٦٩.

[٥]. ر. ك: ص ٢٨١ ح ١١٩٣.