فقاهت باشد. اين حوزه‌هاى فقاهت بوده است كه هزار و چند صد سال اين اسلام را نگه داشته. اين مشىْ‌اى بوده است كه از زمان قديم، از زمان ائمه هدى‌ تا زمان ما، مشىْ‌اى بوده است كه علماى ما داشته‌اند و آن حفظ فقاهت. نبايد حالا شما فكر كنيد كه حالا كه بايد [در] امور سياست هم ما دخالت بكنيم، پس به فقاهت كار نداشته باشيم.

خير، بايد حوزه‌هاى فقاهت به فقه خودشان به همان ترتيبى كه سابق بود هيچ تخطى نكنند. به همان ترتيبى كه سابق تحصيل مى‌كرديد فقه و مقدمات فقه را [تحصيل كنيد]، محكم فقاهت را حفظ كنند. و ائمه جماعت محكم مساجد خودشان را و ارشاد ملت را حفظ كنند. و خطباى ملت هم بايد منابر خودشان را و موعظه‌هاى خودشان را و ارشاد خودشان را حفظ كنند. و در عين حال مراقب اوضاع مملكت خودشان باشند. چنانچه اهل بازار بايد بازار خودشان را حفظ كنند لكن مراقب باشند. اين طور نباشد كه ما يكوقت خداى نخواسته، از آن اصلى كه اساس حفظ اسلام است رو برگردان بشويم و حوزه‌ها به فقاهت كم توجه بشوند. اين فقها هستند كه حصون‌ [١] اسلام هستند و حفظ كردند اسلام را. بايد حوزه‌ها عنايتشان به فقه و فقاهت از همه چيز بيشتر باشد. اگر حوزه‌هاى فقاهت خداى نخواسته از بين برود يا سست بشود، رابطه ما بين فقها و ملت قطع مى‌شود. اين حوزه فقاهت است كه رابطه را محفوظ نگه داشته است. اگر يك اشخاصى آمدند در حوزه‌ها و پيشنهاد كردند كه فقه لازم نيست، مثلًا به اين طول و تفصيل باشد و فلان، و بياييم يك چيزهاى ديگر را هم چه بكنيم، اينها اشتباه مى‌كنند يا مأمورند. فقه به همان قوّت اوليه‌اش بايد باقى باشد. حوزه‌هاى فقاهت، هم فقاهت را داشتند و هم يك جمعى هم معقول و ساير علوم را تحصيل مى‌كردند. علماى اخلاق بودند در حوزه‌ها كه مردم را و علما را و اهل علم را دعوت به مسائل اخلاقى مى‌كردند. اهل معنويت و عرفان بودند كه اشخاصى را دعوت مى‌كردند به آن طور، و كارهاى خودشان را انجام مى‌دادند.

لكن فقاهت كه اساس است سر جاى خودش بود و بايد باشد. و مسجدها [را] بايد محكم آقايان بگيرند،

[١] حصون جمع حِصن: قلعه، دژ، پناهگاه، جاى محكم و بلند.