پشتوانه است. اين عشاير مختلفى كه در ايران هست، در همه جاى ايران عشاير هستند، در خوزستان هست، در كردستان هست، در كرمانشاه هست، در فارس هست، در سيستان و بلوچستان و آذربايجان و همه جا از اين عشاير زياد هستند. و اينها يك پشتوانه‌اى بودند از براى ايران، و آنها كوشش داشتند به اينكه عشاير را سركوب كنند، و لهذا همه عشاير را تقريباً سركوب كردند به وسيله رضا خان. و حالا ما مى‌فهميم كه عشاير چه نقشى دارند در ايران. در عين حالى كه الآن بعض عشاير ايران وارد جنگ هستند، ولى اين بعض عشاير كارهاى شجاعانه مى‌كنند. و عشاير ديگر از قبيل عشاير بختيارى، عشاير قشقايى فارس و عشاير امثال اينها، همه اينها به اسلام وفا دارند. و داوطلب‌اند از براى اينكه به جبهه‌ها بروند، و اميد است كه احتياج نباشد به اينكه همه عشاير ايران وارد جبهه‌ها بشوند. و ما امروز مى‌فهميم كه آنها به واسطه مطالعاتى كه داشتند براى عشاير چه قدرتى قائل بودند. آنها ضربه‌اى از تنگستانى‌ها [١] خورده بودند و در صدد اين بودند كه عشاير را بكلى از بين ببرند. اين يك نقشه‌اى بود كه در آن وقت اينها كشيدند. چنانچه سركوبى روحانيون نيز همان طور بود. آنها از روحانيون در طول تاريخ صدماتى ديده بودند. و خصوصاً انگلستان در باب قضيه قرارداد تنباكو [٢] صدمه ديده بود. از اين جهت يكى از نقشه‌ها هم اين بود كه اين قدرت را از ملت بگيرند و اين را سركوب كنند و ملت را از آنها و آنها را از ملت جدا كنند. و مسائل ديگرى كه در زمان رضا خان بود از قبيل اين منع كردن به دستجاتى كه در همه ايران در ماه محرم و صفر اين دستجات بيرون مى‌آمدند. اين هم قدرتى بود و آن را هم ممنوع كردند در آن وقت و امثال اينها كه زياد است. تا نوبت رسيد به پسر خلف‌ [٣] او كه همان طور كه او جنايتكار و خائن بود اين از پدر در آن جهت جلو

[١] واقعه تنگستانى مربوط به مبارزه مردم تنگستان عليه استعمار گران انگليسى به رهبرى رئيس على دلوارى. در اين حادثه به رغم شهادت گروه زيادى از مردم شجاع ولايت تنگستان، انگليسى‌ها از مقاومت مردم منطقه آگاه شدند و از زورگوييهاى بعدى آنان كاسته شد

[٢] اشاره به قرارداد ننگين ناصر الدين شاه قاجار با شركت انگليسى رژى است كه امتياز توتون و تنباكوى ايران در قبال رشوه ناچيزى به مدت ٥٠ سال به انگليس واگذار شد. اما اين قرارداد با فتواى مرحوم ميرزاى شيرازى مُلغى شد

[٣] محمد رضا پهلوى.