آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٥٧ - تتميم رواياتى راجع به فضيلت و جامعيت جمله شريفه الحمد لله

و از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله روايت شده كه «قول بنده كه مى‌گويد الحمد للّه سنگين‌تر است در ميزانش از هفت آسمان و هفت زمين.»[٣٩٢] و هم از آن حضرت منقول است كه «اگر خداوند عطا كند جميع دنيا را به بنده‌اى از بندگانش پس از آن بگويد آن بنده: الحمد للّه، آن كه او گفته افضل است از آنچه به او عطا شده.»[٣٩٣] و هم از آن حضرت روايت شده كه «هيچ چيز محبوب‌تر پيش خدا نيست از قول قائل الحمد للّه، و از اين جهت خداوند به آن بر خود ثنا گفته.»[٣٩٤] و احاديث در اين باب بسيار است.

قوله تعالى: رَبِّ الْعالَمين‌ «ربّ» اگر به معناى «متعالى» و «ثابت» و «سيّد» باشد، از اسماء ذاتيّه است. و اگر به معناى «مالك» و «صاحب» و «غالب» و «قاهر» باشد، از اسماء صفتيّه است. و اگر به معناى «مربّى» و «منعم» و «متمّم» باشد، از اسماء افعاليه است.

و «عالم» اگر «ما سوى اللّه» كه شامل همه مراتب وجود و منازل غيب و شهود است باشد، «ربّ» را بايد از اسماء صفات گرفت. و اگر مقصود «عالم ملك» است كه تدريجى الحصول و الكمال است، مراد از آن اسم فعل است. و در هر صورت، در اينجا مقصود اسم ذات نيست. و شايد، به نكته‌اى، مراد از «عالمين» همين عوالم ملكيّه، كه در تحت تربيت و تمشيت الهيّه به كمال لايق خود مى‌رسد، و مراد از «ربّ» مربّى، كه از اسماء افعال است، باشد.

و بدان كه ما در اين رساله از ذكر جهات تركيبى و لغوى و ادبى آيات شريفه خوددارى مى‌كنيم، زيرا كه آنها را غالبا متعرّض شده‌اند. و بعض امور كه يا اصلا تعرّض نشده يا ذكر ناقص از آن شده در اينجا مذكور مى‌گردد.

[٣٩٢] - مستدرك الوسائل، چاپ مؤسسه آل البيت، ج ٥، ص ٣١٤.

[٣٩٣] - مكارم الاخلاق، ص ٣٠٧،« الباب العاشر»،« الفصل الثالث، فى التحميد».( با اندكى اختلاف).

[٣٩٤] - مأخذ يافت نشد.