یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٥ - اسلام و عمل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٦٥

که در نظر مردم، بزرگ میآید اما در نزد خدا ارجی ندارد. ما به ظاهر حکم کرده، سازنده مسجد گوهرشاد و مسجد شاه و جاری کننده نهر زبیده را تحسین میکنیم، اما از کجا که همه آنها نظیر آن بانیان مسجدی که بهلول با آنها برخورد کرد نباشند؟ اما آیه «رماد» علی الظاهر ناظر به حالت کافر ماجرایی آنها، یعنی حالت جحود و لجاج و عناد و تعصب و عادت که مانع تسلیم به حقیقت است میباشد. بسیار چیزهاست که موجب حبط و محو اعمال میشود، از آن جمله است حسادت و از آن جمله است کافر ماجرایی و عدم تسلیم. این چیزهاست که آثار گذشته را از بین میبرد: کالتی نقضت غزلها من بعد قوة انکاثاً..

شب چهارم: شرایط عمل از لحاظ حسن فعلی و حسن فاعلی معلوم شد. آیا شرط دیگری که مربوط به شخص باشد وجود دارد یا ندارد؟ ممکن است گفته شود «انتسابات» که مولود وضع جغرافیایی است در این قضیه دخیل است. اما نه، شرطی که از این نظر هست اسلام به معنی تسلیم روح است در برابر حقیقت. تسلیم یا بدنی است که در مقابل زور است یا عقلی است که در مقابل دلیل و منطق است و یا روحی است که در مقابل حقیقت بما هو حقیقت است. شیطان نمونهای است از تسلیم عقلی و عدم تسلیم روحی. انسان باید آنجا که ادراکاتش تسلیم میشود احساسات خود را تسلیم کند. تمرد و طغیان و جحود عبارت است از قیام احساسات نظیر عادت و تعصب و لجاج و عناد علیه دریافت عقل و ادراکات عقلی ..

آن کس معذب است که حقیقت بر او عرضه شده و ادراکاتش تسلیم شده اما از نظر احساسات بر او تسلیم دشوار است و تسلیم نمیشود. اما کسی که از لحاظ احساسات آماده و تسلیم است و درِ قلب خود را به روی حقیقت باز کرده ولی حقیقت به او عرضه نشده است اینچنین شخصی مسلِم است نه مجرم، محال است معذب باشد:

و ما کنا معذبین حتی نبعث رسولًا، به اصطلاح اصولیون عقاب بلا بیان است.