یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٨ - تعلیمات اجتماعی اسلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١١٨

است برای فرد که رعایت بکند حال غیر را، مثل زکات و مطلق احسانها و فعالیتهای خیرخواهانه و پرهیز از اخلاقی که زیان به دیگران میرساند. ولی باید گفت که اگر در تعلیمی صرفاً رعایت فرد دیگر در نظر گرفته شده باشد کافی نیست که تکلیف و تعلیم اجتماعی محسوب گردد، بلکه میتوان گفت اخلاق معاشرتی و اجتماعی است کما اینکه این گونه اخلاق در باب حیوانات و رعایت حال آنها به حکم عاطفه انسانی هست بدون آنکه اینها مسائل اجتماعی شمرده شود و در باب العشره احادیث در باب حیوانات نیز دستوراتی هست، درباره آنها اخلاق عشرتی هست هرچند معاشرتی نیست ..

تعلیم اجتماعی آن است که سازمان واحدی در نظر گرفته شود و به منظور حفظ و تحکیم و مصونیت و قوّت و قدرت آن سازمان دستورهایی صادر شده باشد، یعنی ابتدا یک جامعه مستقل و قائم به نفس در نظر گرفته شده باشد و برای این جامعه تعلیماتی صادر شده باشد. به عبارت دیگر آن مصالحی که در نظر گرفته شده آحاد و اجزاء نیستند، بلکه ترکیب جامعه و نفس جامعه اسلامی است ..

٢. فرق است بین اخلاق فردی مانند حکمت و حلم و شجاعت و سخا و عزت نفس و اعتماد به نفس و صبر و شکر و استقامت و امثال آنها و بین اخلاق اجتماعی مانند احسان و بشاشت و تواضع و امثال اینها و بین تعلیمات اجتماعی از قبیل عدالت اجتماعی و مسائل مربوط به حکومت، و امر به معروف و نهی از منکر، و حب و بغضهای منطقی، و ولاء مسلمین و کفار و امثال اینها [١] ..

٣. عدالت امام جماعت و شاهد طلاق و مجتهد مرجع فتوا عدالت فردی است و عدالت امام و زعیم عدالت اجتماعی است ..

٤. از علی علیه السلام سؤال شد: