یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠ - اسلام و عمل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٤٠

شرایطی واقعی و طبیعی میداند که مربوط است به شخصیت و اخلاق و اوضاع و احوال نفسانی و اجتماعی مردم: ان اللَّه لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم. ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس. ضرب اللَّه مثلًا قریة کانت امنة مطمئنة یأتیها رزقها رغداً من کل مکان فکفرت بانعم اللَّه فاذاقها اللَّه لباس الجوع و الخوف. و کأین من قریة عتت عن امر ربها و رسله فحاسبناها حساباً شدیداً و عذبناها عذاباً نکراً. فذاقت وبال امرها و کان عاقبة امرها خسراً..

از این جهت قانون اسلام نظیر قوانین طبیعی و فرمولهای علمی است، نه نظیر قوانین موضوعه بشری. قوانین موضوعه بشری به نحوی وضع میشود که افراد و اشخاص مخصوصی از نتایج و مزایای آن استفاده میکنند و یا به واسطه مخالفت با آنها مجازات میبینند، به واسطه یک شرط اسمی و قراردادی از قبیل تبعه فلان کشور بودن و یا فلان نام و انتساب داشتن، و افراد دیگر با اینکه در شرایط طبیعی مساوی هستند مشمول آن قانون نیستند. ولی قوانین طبیعی و فرمولهای علمی تابع شرایط واقعی و طبیعی است، شرایط قراردادی نمیشناسد. پشه مالاریا بین تبعه آمریکا و ایران فرق نمیگذارد، پنی سیلین هم بین آنها فرق نمیگذارد، لیموترش یا سیب هم بین آنها فرق نمیگذارد، در شرایط مساوی جریان مساوی دارد و در شرایط نامساوی جریان نامساوی دارد. و اسلام که دین فطری است (فاقم وجهک للدین حنیفاً فطرة اللَّه التی فطر الناس علیها) قوانینش به فرمولهای علمی شبیهتر است تا قوانین موضوعه بشری. بلی، آنچه درباره آثار اجتماعی دنیایی شهادتین هست این است که تابع شرایط ظاهری است ولی بحث ما در سعادت واقعی است نه در احکام ظاهری و اجتماعی ..

ج. از آیات قرآن استنباط میشود که قرآن کوشش دارد بشر را متنبه کند که سعادت و شقاوت، چه در دنیا و چه در آخرت، تابع شرایط واقعی و طبیعی است که با شخصیت و روحیه و عمل شخص بستگی دارد نه شرایط اسمی و خیالی و قراردادی، و معلوم میشود