یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٧ - یادداشت خدا در آیینه اندیشه بشری

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٣٣٧

بدان که آدمی را قوّتی است درّاکه که در او منعکس میشود صور اشیاء چنانکه در آیینه ..

ارزش تمثیلی و تشبیهی:

البته ما نمیتوانیم برای ادراک خود از اشیاء یک مثال و یک شبیه واقعی پیدا کنیم، زیرا مثل و شبیهی در طبیعت ندارد. لهذا میان انعکاس صور اشیاء در ذهن و انعکاس آنها در آیینه تفاوت از زمین تا آسمان است. اگر بیشتر در کار آیینه دقت علمی کنیم میبینیم در آیینه واقعاً صورتی منعکس نیست، تصویری در آیینه از چهره ما یا هر چیز دیگر که در مقابل آیینه قرار گیرد واقع نشده است، بلکه کار آیینه فقط این است که نور را از زاویه خاص منعکس میکند و انسان وسیله آیینه خود شیء را میبیند، و برعکس کوششها درباره ذهن و قوای ادراکی آدمی هرچه عمیقتر میشود [حاکی از] این است که رابطه ذهن با آنچه ادراک میکند عمیقتر از حد یک تصویر ساده در آیینه و یا روی فیلم عکاسی است ..

مقایسه ذهن به آیینه صرفاً تشبیه و تمثیلی است برای تقریب به ذهن. تشبیه قوای ادراکی به آیینه را فقط یک تشبیه از نوع تشبیه معقول به محسوس باید تلقی کرد که برای تقریب به ذهن آورده میشود.

وجه شبهها:

از جمله وجه شبهها این است که زشت و زیبایی صورت منعکس بستگی دارد به خود آن صورت. آیینه هرچه بیعیبتر و فنیتر باشد صورتها را آنچنان که هست منعکس میکند، خواه زشت و خواه زیبا. یک چهره نازیبا نباید از آیینه گله مند باشد. داستان سیاهی که آیینهای پیدا کرد و آن را شکست، نمونهای از این پندار واهی است. ولی مسئله دیگر مسئله درستی و نادرستی یعنی انطباق و عدم انطباق است که آن به آیینه بستگی دارد. آیینه ملوّن صورت را