یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٣ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٦٣

٣. عبادات برای پرورش این حس است، یعنی- همچنان که در ورقههای عبادت گفتهایم- یک فایده عبادت که فایده مستقیم عبادت است این است که ذکر اللَّه است و مقرِّب است ..

٤. مسلماً انبیا و اولیا که طی طریق کردند از راه دل و احساسات و معرفت شهودی بود، همان علمی که امام صادق در روایت منقول فرمود:.

لیس العلم بکثرة التعلم، انما هو نور یقذفه اللَّه فی قلب من اراد ان یهدیه..

انبیا راه عقل و علم را معتبر شناختند و به آن دعوت کردند خصوصاً قرآن کریم، ولی راهی که خودشان را بالا برد این نبود که ابتدا پایه علم تجربی و یا فلسفه عقلانی خود را بالا بردند، تلاششان این تلاش نبود ..

٥. ما این راه را از آن جهت راه فطرت نامیدیم که اکتسابی نیست، مربوط به عادت و تلقین محیط نیست. ما هرچیز غیراکتسابی را فطری میخوانیم، خواه مربوط به تن باشد یا روح و خواه مربوط به دستگاه فکر واندیشه باشد و یا دستگاه تمایلات و احساسات ..

و از آن جهت این راه را راه دل نامیدیم که آن را از نوع احساسات و عواطف و جاذبهها میدانیم که از کانون فرضی یا واقعی دل سرچشمه میگیرد ..

٦. امروز دانشمندان زیادی هستند که به چنین احساس و جنبش و شور و عشقی در عمق روح آدمی که او را به خدای لایزال پیوند میدهد ایمان دارند و تجربیات روانی را مؤید وجود چنین احساسی میدانند. قدمای ما از طریق فلسفه و یا عرفان (که نوعی تجربه و آزمایش شخصی است و از این جهت نزدیک به روان شناسی تجربی است و حتی مراحل و منازل سلوک را نیز نشان میدادند که از فلان منزل به چه منزل و از آن منزل به چه منزل میرسید، و اقبال