یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٧ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٢٧

حرف او را ساکت و خاموش میکردند که آنچه میشود مقدّر و مرضی خداست و نباید هیچ دم زد، آمنّا بالقدر خیره و شره ..

معلوم میشود امویین از این اصل توحیدی (توحید افعالی) سوء استفاده میکردند. استنتاج آنها از «آمنا بالقدر» رفع مسئولیت از بشر بود، مصداق کلمة حق یراد بها الباطل بود ..

میگوید:.

در زمان حجاج، معبد جهنی که از تابعین بود و بسیار دلیر و راستگو بود یک روز از استاد خود حسن بصری پرسید: اینکه از طرف بنی امیه مسئله قضا و قدر را پیش میکشند تا کجا این حرف راست و درست است؟ او گفت: اینان دشمنان خدا هستند و دروغ میگویند ..

حسن بصری توضیح نداده که مقصودش انکار عمومیت تقدیر است و یا میخواهد بگوید عمومیت تقدیر رفع مسئولیت نمیکند و مستلزم جبر نیست، و چنانکه گفتیم نکته اصلی اینجاست. قابل توجه این است که در قدیمترین احادیث شیعه به این نکته توجه شده که از طرفی عمومیت تقدیر تأیید شده و از طرف دیگر عقیده جبر رد شده و مسئولیت و تکلیف تثبیت شده، چنانکه حدیث معروف حضرت امیر که از صفین برگشته بود و مورد پرسش قرار گرفت مؤید این معنی است. رجوع شود به صفحه ... نمره ....

در صفحه ١٦ میگوید:.

شهرستانی فرق کلامیه را به سبک خاصی (مبتنی بر مسائل عقلی نه نقلی) تقسیم کرده به این ترتیب:.

١. اثبات و نفی صفات الهی.

٢. جبر و قدر