یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٢ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٨٢

این حساب بود که بت را مظهر و محل یعنی مرکز حلول و علاقه و تعلق یکی از قوای عالیه میدانست، هرچند در نسلهای بعد همه اینها فراموش میشد و به صورت عادتی در میآمد. لهذا ما میبینیم در قصه حضرت ابراهیم و بت پرستان، هم سخن از بتهای چوبی و ساخته شده است و هم از پرستش ستارگان و ماه و خورشید [١] ..

منشأ اعتقاد به ربوبیت بتها اعتقاد به مظهریت آنها نسبت به قوای مدبره جهان بود. لهذا قرآن کریم میفرماید: أ ارباب متفرقون خیرام اللَّه الواحد القهار.

فرعون نیز مدعی ربوبیت بود نه خالقیت:

مشرکین عرب اعتقاد به خالقیت بتها نداشتند ولی به ربوبیت آنها معتقد بودند و بتها یا قوای علوی را نسبت به خداوند نظیر ملوک الطوایف نسبت به دولت مرکزی میدانستند که از خود رضا و غضب علیحده داشتند و میتوانستند رضایت خود را از شخصی بر حکومت مرکزی تحمیل کنند آنچنان که مثلًا سامانیان و غزنویان و سلجوقیان در عین اینکه خود را نایب و نماینده خلیفه بغداد میدانستند و از خلیفه منشور میگرفتند، اراده خود را به خلیفه تحمیل میکردند. قرآن که فرمود: الحمد للَّه رب العالمین در حقیقت رب النوعها را نفی کرد. همچنین موسی که به فرعون گفت: انا رسول رب العالمین ارباب انواع را و ربوبیت خود فرعون که خود را رب اعلای مصریان میدانست نفی میکرد.

اعتقاد به اینکه ما را نرسد خدای بزرگ را بخوانیم:

نکته سوم اینکه به حکم اعتقاد به ارباب انواع و انعزال خداوند از ربوبیت، و دیگر به حکم عقیده جاهلانه اینکه میان ما و خدا حتماً وسایطی باید در کار باشد و ما مستقیماً نمیتوانیم با خداوند در تماس باشیم، ما باید خدایان کوچک و ارباب انواع و مظاهر آنها را بخوانیم و از آنها تقرب بخواهیم و آنها با خدای بزرگ در تماس