یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٦ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٦٦

آنجا بحث جامع و مفیدی شده است ..

١٨. راجع به حسن و لزوم معرفة اللَّه و خروج از حد دین العجائز، [رجوع شود به] حدیثی که در ورقه توحید- اسماء الهی نوشتهایم.

مسئله تعطیل:

١٩. خوب است بحث از اینجا شروع شود:.

در باب معرفة اللَّه و خداشناسی به معنی اینکه زائد بر اینکه خدایی هست که خالق عالم است [این خدا اسماء و صفاتی دارد] یعنی آنچه که معارف نامیده میشود و میتوان بر پایه آن علمی به وجود آورد به نام الهیات یا نام دیگر، در وهله اول دو نظر است:

نظریه تعطیل و نظریه مقابل آن ..

طبق نظریه تعطیل، بشر حق ندارد و نمیتواند در مسائل الهی به طور کلی غور کند و مانند مسائل طبیعی و ریاضی و غیره درباره آنها از روی علم و یقین اظهارنظر کند، بلکه باید در این مسائل مقلد شرع باشد و در این تقلید فهم و تدبر لازم نیست، بلکه جایز نیست. الفاظ در اینجا معانی و مفاهیم خود را ندارند. توقیفی بودن اسماء به معنی این است که حتی از معنی آنها نمیتوان سخن گفت. این نظریه را از آن جهت «تعطیل» میگویند که طرفدار تعطیل عقول است. عُطْلت یعنی بیکاری. در حقیقت عقول را از این نظر از کار معاف میدارد و به عقول به اصطلاح معروف مرخصی میدهد ..

کسانی که میگویند در اصول دین باید مقلد بود نه محقق و به «علیکم بدین العجائز» و غیر آن استناد میکنند، کسانی که به قول شیخ طوسی به نقل شیخ انصاری در فرائد، باب خبر واحد، از اصول دین هم که از آنها سؤال بشود میگویند: روینا کذا و روینا کذا، از این دستهاند ..

حدیث علیکم بدین العجائز اولًا سند درستی ندارد. ثانیاً پیغمبر اکرم آن را در موردی فرموده که پیرزن به وضع چرخ نخریسی خود و دست خود و حرکت چرخ استناد کرده. اگر این راست باشد استدلال به برهان حرکت است، همان است که ارسطوی مقدم الفلاسفه گفته،