یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٥ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٦٥

بحث عقلیگر دُر و مرجان بود آن دگر باشد که بحث جان بود.

ایضاً میگوید:

پای استدلالیان چوبین بود پای چوبین سخت بیتمکین بود.

١٦. امتیازات معرفت افاضی از معرفت استدلالی:.

الف. معرفت افاضی در عین اینکه جنبه شخصی دارد، راه عمومی است و برای هرکسی که راه اخلاص را پیش بگیرد میسر است و برای هرکس پیمودن راه اخلاص میسر است ..

ب. معرفت افاضی از نوع ذوق و چشیدن است و معرفت استدلالی، توصیفی؛ یعنی اولی مثل این است که کسی قند را چشیده باشد و دومی مثل این است که کسی قند را نچشیده و وصف آن را اجمالًا شنیده که چیز شیرینی است ..

ج. معرفت افاضی قرصتر و محکمتر و غیرقابل تشکیک است برخلاف معرفت استدلالی که تا حدی قابل تشکیک است و به قول مولوی پای چوبین است و بیتمکین است ..

د. معرفت افاضی شور و هیجان و عمل و جرأت و محبت تولید میکند و به عبارت دیگر با احساسات سرو کار دارد و سراپای وجود انسان را روشن میکند و نیرو میبخشد، برخلاف معرفت استدلالی که فقط عقل را خاضع و قانع میکند. (العارف شجاع و کیف لا؟).

ه. معرفت افاضی آثاری از قبیل خوف و خشیت و خضوع و رقّت قلب میبخشد که در معرفت استدلالی این صفات نیست. در معرفت استدلالی فقط عقل و فکر به سوی خدا سلوک میکند ولی در معرفت افاضی انسان به تمام وجود خود به حق نزدیک میگردد. از این جهت است که معرفت استدلالی تأمین کننده سعادت نیست و آثار سوء اخلاق بد را قادر نیست از روح انسان ریشه کن کند و مصداق «و اشرقت الارض بنور ربها» را به وجود آورد ..

خرّم آنها که هر دو مرتبه را حیازت کردهاند ..

١٧. رجوع شود به ورقههای تفقه و تفکر، یا تعبد و تسلیم. در