یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٣ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٦٣

«یخفق و یهوی» و در کافی است، مسئله معرفت عملی را تأیید میکند. داستانی تحت عنوان «امسیت کردیاً و اصبحت عربیاً» نقل میکنند. داستان سلامان و ابسال نیز رمزی برای معرفت عملی است ..

الف. تعریف استدلال.

ب. زایش و توالد فکری.

ج. اختلاف در الهیات و اعتراف در ریاضیات.

د. استدلال جنبه خصوصی دارد از این نظر که همه نمیتوانند ابن سینا بشوند و معرفت عملی جنبه عمومی دارد و حکمت عام است. از طرف دیگر معرفت عملی جنبه شخصی دارد که برای منکرین مفید نیست. برای منکرین و مادیین و مرددین باید استدلال کرد و برهان آورد. قشریون این دو جنبه خصوصی و عمومی را به هم اشتباه کردند و در جواب منکرین جوابی جز تکفیر و تحقیر ندارند و حال آنکه به قول ابن ابی العوجاء، حضرت صادق در کمال نرمش جواب منکرین را میداد. داستان ابن مقفع و ابن ابی العوجاء در الکنی و الالقاب..

ه. قشریون استدلال و ترتیب صغری و کبری را بدعت شمردند و گفتند: من تمنطق تزندق، و حال آنکه این روش روش عجزه است ..

و. شیعه در ابتدا این جمودها را نداشت، اخیراً این سیر قهقرایی پیدا شده است ..

ز. ارزش و مقام صدرالمتألهین در مقابل فلسفههای مادی. در مقابل فلسفههای مادی نمیشود از نور باطن و وجدان و ضمیر صحبت کرد، زیرا همچنان که گفتیم جنبه شخصی دارد. امام صادق که آیه ایاک نعبد و ایاک نستعین را آنقدر تکرار کرد که فرمود: حتی سمعتها من قائلها، در مقام استدلال شکل یک فرد عادی را به خود میگیرد ..

١٤. از جمله آثاری که دلالت میکند بر عرفان عملی، ذیل کلام علی علیه السلام به کمیل است: