یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٢ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٦٢

معارف، اخبار و روایات حجت است یا نه؟ به عقیده قشریون حجت است ولی به عقیده ما حجیت اخبار در اصول عقاید از قبیل حجیت در مسائل طبی و تاریخی و جغرافیایی و ریاضی است که حجت نیست بلکه ارشاد است و اگر دیدیم منطبق است باید از همین جا بفهمیم که گوینده حدیث فوق العاده بوده است. ضمناً مطلب دیگری هم هست و آن حجیت عقل است در احکام. بدون شک عقل در همه جا حجت است ولی عقل در فلسفه احکام راه ندارد ..

چه کلام بزرگی است کلام مولی: الانسان عدو لما جهله. بیانات صدرالمتألهین تنها نفهمیدنی نیست، بلکه انسان باید دهها سال زحمت بکشد و جان بکند تا آن وقت نفهمد.

قوه فکر و استدلال:

١٣. در مبحث معرفت نظری و استدلالی، بحث از اینجا باید شروع شود که استدلال یعنی چه و تعریف فکر که میگویند: «الفکر حرکة الی المبادی- و من مبادی الی المراد». تشبیه تفکر استدلالی به راه رفتن روی نردبان و اینکه هر پلهای مقدمه پله دیگر است. قوه متصرفه منقسم میشود به مفکره و متخیله. عمده در باب استدلالات دو مطلب است: یکی داشتن مواد اولیه یقینیه و اصول متعارفه اولیه، دیگر اعتبار شکل استدلال و منطق صوری به اصطلاح. قیاس و استدلال و ترتیب و تنظیم فکر و تولید نتیجه و زایش فکری در ریاضیات که ساده ترین علوم است خیلی واضح و مشهود است که اجمالًا میرساند که انسان قادر است با سوار شدن به مرکب عاقله راههایی را طی کند. در عصر ما ریاضیات خیلی ترقی کرده است.

فیزیک و ریاضی به هم آمیخته است ..

ولی معرفت عملی از طریق افاضه و جوشش علم باطنی و لدنّی است. کلمه علم لدنّی از قرآن اقتباس شده است. جمله مولی: قد احیا عقله و امات نفسه ... همچنین: من اخلص للَّه اربعین صباحاً ... همچنین: ان من احب عباداللَّه الیه عبداً ... و هجم بهم العلم ... و همچنین جمله حدیث عنوان بصری: ان اردت العلم فاطلب اولًا فی نفسک حقیقة العبودیة و اطلب العلم باستعماله و استفهم اللَّه یفهمک و همچنین داستان جوانی که