درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٣ - فصل ١٨

فصل ١٨

فی تحقیق موضوع الحرکة و أن موضوعها هل الجسمام غیره [١].

لمّا علمت أنّ الحرکة حالة سیالة [٢] لها وجود بین القوة المحضة و الفعل المحض یلزمها أمر متصل تدریجی قطعی لاوجود له علی وصف الحضور و الجمعیة الّا فی الوهم [٣] یجب أن یکون شیء ثابت بوجه حتی یعرض له الحرکه؛ فإما أن یکون هذا الثابت أمراً بالقوة أو أمراً بالفعل، و محال أن یکون بالقوة، إذ ما لا وجود له بالفعل لا یوصف بشیء أصلا لا بالقوة و لا بالفعل. فبقی أن یکون موضوعها أمراً ثابتاً بالفعل، و ذلک إمّا أن یکون

(٢). درباره تعبیر «حالة سیاله» در ضمن درس [در جلسه هجدهم] به تفصیل توضیح داده شد.

گفتیم که برخی معتقدند که آن حرکتی که در خارج وجود دارد حرکت توسطیه است که یک شیء ثابت، باقی و مستمر است اما شی ءِ سیلانی و ممتد به امتداد زمان که نامش حرکت قطعیه است اصلًا در خارج وجود ندارد. برخی میگویند حرکت قطعیه که دائماً حادث و فانی میشود وجود دارد و ما یک امر باقی به نام حرکت توسطی در خارج نداریم. قبلًا دیدیم که خود مرحوم آخوند تمایل به این نظر داشت که هردو در خارج وجود دارد؛ یعنی حرکت دارای دو حیث است، از یک حیث امری است ثابت و مستمر و از حیث دیگر امری است که سیلان دارد. ایشان در اینجا بر همین اساس مطلب را بیان کرده است.