درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٥ - حرکتِ حرکت

متحرک به نوعی از حرکت در أین، در نوعی دیگر از أین است. پس تمام حرکات محسوسی که در عالم داریم از قبیل حرکت در حرکت است.

آنچه باقی میماند این مسئله است که جواب برهان مرحوم آخوند چه میشود؟

برهان مرحوم آخوند را شیخ و دیگران هم آوردهاند. شیخ و امثال او که میگویند در مقوله أن یفعل و أن ینفعل حرکت نیست روی معیاری است که هم مرحوم آخوند قبول دارد و هم خود آقای طباطبایی، و آن این است که معنای حرکت در مقوله این است: «یکون للمتحرک فی کل آن فرد مما فیه الحرکة». بعد گفته شد که اگر «ما فیه الحرکه» از سنخ حرکت باشد نمیتواند فرد آنی داشته باشد. جواب آن چیست؟ بعد در این باره بحث میکنیم [١].

حرکتِ حرکت

ما در اینجا مطلبی را به عنوان سؤال از مرحوم آخوند طرح میکنیم و آن این است که صرف نظر از اینکه «حرکت در حرکت» محال است یا محال نیست، آیا به عقیده شما «حرکتِ حرکت» محال است؟ «حرکتِ حرکت» غیر از «حرکت در حرکت» است. «حرکتِ حرکت» یعنی حرکت، خودش موضوع حرکت باشد، ولی «حرکت در حرکت» یعنی حرکت خودش مسافت حرکت باشد. شما خودتان این را قبول دارید که حرکت نیاز به مسافت و نیز نیاز به زمان دارد.

مثلًا گاهی یک شیء متحرک فاصله ده متر را با سرعت ثابت در دو ثانیه طی میکند، یعنی در هر ثانیه پنج متر طی میکند. این در حرکات یکنواخت است. ولی گاهی سرعت حرکت تدریجاً کاهش یا افزایش پیدا میکند [٢]. اینجاست که حرکت، حرکت پیدا میکند، یعنی تغیری در نفس حرکت پیدا میشود.