درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٣ - بیانی جدید از برهان گذشته

جلسه سی و سوم

بسم اللَّه الرحمن الرحیم. «والثانی: إن السواد لمّا ثبت أن له فی حالة اشتداده او تضعّفه هویة واحدة ... [١]».

گفتیم که مرحوم آخوند در «تنبیهٌ و توضیحٌ» سه مطلب اساسی را بیان میکنند که هر سه از بحث گذشته درباره حقیقت اشتداد استنتاج میشود. اولین مطلب اصالت وجود است که در جلسه گذشته آن را بیان کردیم. خلاصه آن مطلب این است که اشتداد و به تعبیر دیگر تکامل جز با اصالت وجود توجیه پذیر نیست و بنا بر اصالت ماهیت، اشتداد و تکامل معنا ندارد و چون اشتداد و تکامل وجود دارد این دلیلی بر اصالت وجود و اعتباریت ماهیت است. در اینجا مرحوم آخوند نمیگویند که بنا بر اصالت ماهیت، حرکت مطلقاً توجیه پذیر نیست؛ فعلًا به این جهت کاری ندارند.

بیانی جدید از برهان گذشته

بیان مطلب این است که اگر تغییری که پیدا میشود به نحو اشتداد باشد معنایش این است که مرتبه بعدی از یک نظر عین مرتبه قبلی و از یک نظر غیر از آن است. مرتبه