درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٠ - نظر مرحوم آخوند درباره وحدت مقوله در حرکت اشتدادی

دارد که به آن اعتبار میگوییم امری به نام حرکت حادث شد و این امر تا انتهای حرکت استمرار دارد. پس بنا بر اینکه حرکت توسطیه وجود داشته باشد، در اینجا ما یک امر مستمر داریم، ولی اگر حرکت توسطیه وجود نداشته باشد امر مستمری نداریم. البته به خاطر وجود حرکت قطعی یک امر ممتد واحد داریم، یعنی از ابتدا تا انتهای حرکت یک وجود واحد ممتد داریم که هر جزئش غیر از جزء دیگر است.

پس ما در اینجا دو مطلب داریم. مرحوم آخوند به کسانی که میگویند سوادی که در اینجاست یک سواد اصل مستمر نیست میگوید شما مطلب را از جنبه کثرت در سواد در نظر گرفتهاید و جنبه وحدتش را در نظر نگرفتهاید. اگر ما باشیم و حرف شما، معنایش این است که تنها امر واحدی که در همه مراحل موجود است موضوع است ولی از نظر مقوله کثرت محض حکمفرماست و حال آنکه از نظر مقوله هم یک وحدتی در اینجا هست. حال اگر به صورت حرکت قطعی بگوییم معنایش این است که یک سواد ممتد داریم، و اگر به معنی حرکت توسطی بگوییم معنایش این است که علاوه بر وجود ممتد سواد، یک وجود غیر ممتد بسیط مستمر هم داریم.

چون مرحوم آخوند در بسیاری از کلماتش قائل به حرکت توسطی میشود این دومی را هم قبول میکند.

پس نتیجه این میشود که کسانی که میگویند: «التسود لیس بسوادٍ اشتدّ» و از آن نتیجه میگیرند که وحدت و استمرار فقط مال موضوع است و آنچه که مربوط به مقوله است کثرت است، سخنشان درست نیست. نوعی از وحدت و نوعی از بقا- به همین معنا که عرض کردیم- در مورد مقوله هم وجود دارد.