درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦١ - جلسه سی و یکم

جلسه سی و یکم

بسم اللَّه الرحمن الرحیم. «واعلم أن الحرکة کما ذکرناه مراراً هی نفس خروج الشیء من القوة الی الفعل ... [١]».

مرحوم آخوند در اینجا وارد مطلبی میشوند که ظاهراً علت طرح آن این است که این مطلب مقدمهای است بر رفع اشکالاتی که امثال شیخ بر حرکت جوهری وارد کردهاند. این مطلب که در دو فصل پیش هم به مناسبت بحث درباره نسبت حرکت و مقولات ذکر شده بود این است که حرکت، نفس خروج شیء از قوه به فعل است نه چیزی که به سبب آن، شیء از قوه به فعل خارج میشود.

یک وقت چنین تعبیر میکنیم که حرکت سبب خروج شیء از قوه به فعلیت میشود. مثلًا میگوییم وقتی جسم در مکان حرکت میکند این حرکت سبب میشود که أینهای بالقوه جسم تبدیل به أینهای بالفعل شود و حرکت سبب خروج جسم است از أین بالقوه به أین بالفعل. چه بسا کسی نه فقط نسبت به موضوع بلکه نسبت به خود مقوله هم این تعبیر را بکند و بگوید حرکت سبب خروج مقوله از مرحله قوه به مرحله فعلیت است. در هر حال این حرف غلط است، زیرا ما دو چیز نداریم یکی حرکت و یکی خروج تدریجی از قوه