درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٧ - ایراد فخر رازی در مورد حرکت اشتدادی

جلسه بیست و پنجم

بسم اللَّه الرحمن الرحیم. «واعلم أن الامام الرازی لمّا نظر فی قولهم إن التسود یخرج سواداً من نوعه زعم ...» [١] ..

بحث در معنای نسبت حرکت به مقوله بود. گفتیم یکی از نظریات این است که مقوله موضوع حرکت است و آخرین نظریه این بود که موضوع حرکت «مقوله عرضی» نیست، بلکه «موضوع مقوله عرضی» یعنی جوهر است و معنای حرکت در مقوله این است که جوهر، مقوله را از نوعی به نوع دیگر، از صنفی به صنف دیگر و یا حتی از فردی به فرد دیگر خارج میکند. در حرکت اشتدادی، حرکت از نوعی به نوع دیگر است.

ایراد فخر رازی در مورد حرکت اشتدادی

فخر رازی به این سخن حکما که تسوّد یا حرکت اشتدادی سواد به این معناست که موضوع، سواد را از نوعی به نوعی خارج میکند اشکال کرده است. میگوید معنی ندارد که یک شیء از نوع خود خارج شده و وارد نوع دیگری خارج از خودش بشود. هر شیء بیش از یک نوع که ندارد. مثلًا ما بیش از یک نوع سواد نداریم که آن سواد حقیقی است و