دیگر متحرک در میان راه عوض شود حرکت دوم دیگر ادامه حرکت اول نیست بلکه در اینجا دو حرکت است؛ یک حرکت پایان پذیرفته است و حرکت دوم حرکتی جدید است. تا اینجا مطلب واضح است.

آیا علاوه بر اینکه حرکت نیازمند به متحرک یا موضوع است و علاوه بر اینکه متحرک باید واحد باشد، لازم است که متحرک واحد استمرار وجود هم داشته باشد؟ به عبارت دیگر آیا لازم است که متحرک ثبات وجود داشته باشد یا متحرک میتواند ثبات نداشته باشد و همانطور که حرکت خودش یک تغیر است متحرک هم متغیر باشد؟ پاسخ این است که ضرورتی ندارد که متحرک ثابت باشد بلکه ممکن است متحرک به موازات حرکت، در ذات خود متحرک باشد که همان بحث حرکت جوهری است. بنا بر قول به حرکت جوهری، هر حرکت عرضی متحرکش هم متغیر است، ولی بنا بر قول کسانی که منکر حرکت جوهری هستند در حرکت عرضی متحرک ثابت است. تا اینجا درباره متحرک بود.

وحدت « حرکت » و استمرار آن

یک بحث هم در باب خود حرکت است. آیا لازمه اینکه یک حرکت، واحد باشد این است که مراتب حرکت متصل واحد باشند؟ شکی نیست که همینطور است. اگر بنا شود حرکت به صورت مجموعی از سکونات باشد یا به صورت مجموعی از حرکاتی باشد که از یکدیگر فاصله دارند و بینشان سکون است باز حرکت، حرکت واحد نیست. حرکت آن وقت حرکت واحد است که به صورت یک امر متصل تدریجی ادامه داشته باشد و اول و آخر آن، وحدت اتصالی و امتدادی داشته باشند.

حال آیا علاوه بر این حقیقت واحد متصل و ممتد، یک امر مستمر هم داریم؟

توضیح اینکه یک وقت میگوییم حرکت به صورت یک امر کششدار وجود پیدا میکند؛ به صورت امری که دائماً حادث میشود و فانی میشود، به این معنا که یک شیء واحد متصل ممتدی داریم که هر مرتبه از آن که حادث میشود مرتبه قبلیاش فانی میشود که در واقع در اینجا یک حدوث و فنای متصل است. آیا علاوه بر این، چیز دیگری هم در اینجا وجود دارد و آن این است که یک امر آنی الحدوث و مستمرّ البقاء از ابتدا تا انتهای حرکت وجود پیدا میکند، امری که در «آن» حادث میشود و در زمان باقی است؟ این همان بحث حرکت قطعی و حرکت توسطی است که در گذشته مطرح کردیم.