ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ١٥ - پيشگفتار

اجتهاد مى نامد و اخبارى نام اجتهاد بر آن نمى نهد . پس در حقيقت اشكال و مشكل اخباريها ـ در رابطه با اجتهاد ـ به تعريف اجتهاد بازمى گردد نه به اصولى ها و مجتهدين چرا كه خود اخباريها تا زمانى كه دليل معتبر شرعى بر اعتبار ظنى قائم نشود هرگز بر طبق آن عمل نمى كنند , پس اگر كلمه ظن در تعريف مذكور تبديل به كلمه حجت شود و بگوييم (( اجتهاد عبارت است از بذل توان در راه تحصيل حجت بر حكم شرعى )) بدون شك اين نزاع به طور كلى بر طرف مى شود و مى توان بين نظر اخباريها و اصوليها در امر اجتهاد جمع نمود . ( ما تحت همين عنوان مطالبى را خواهيم آورد ( .

تعريف دوم ( اجتهاد )

گروه ديگرى از انديشمندان اجتهاد را اين گونه تعريف نموده اند : به كار گرفتن فقيه , سعى و كوشش خود را براى دستيابى به احكام شرعى . و بجاست كه سخن بعضى از آنان را در اينجا نقل كنيم :

نويسنده بزرگ ابوحامد محمد غزالى شافعى مى گويد : اجتهاد عبارت است از بذل تلاش ( مجتهد ) و به كارگيرى همه توان در راه به دست آورى امرى و اين واژه به كار نمى رود مگر در چيزى كه همراه با مشقت و سختى باشد . از اين رو است كه گفته مى شود اجتهد ( زيد ) فى حمل حجرالرحاء ( زيد سعى و تلاش كرد در برداشتن سنگ آسياب ) و گفته نمى شود اجتهد فى حمل الخردلة ( در برداشتن دانه خردل تلاش كرد ) ولى در عرف عام اين لفظ اختصاص يافته به تلاش مجتهد در مسير طلب علم به احكام شرعى [١] .

باز همو مى گويد : (( اجتهاد تام و تمام اين است كه در تحصيل امرى آنچنان كوشش نمايد كه فراتر از آن توان نداشته باشد [٢] . ((

علامه محمد خضرى بك مى نويسد : (( اجتهاد عبارت است از بذل فقيه , سعى و كوشش را در تحصيل علم به احكام شرعى )) [٣] و به دنبال آن گفته است : اجتهاد تام و