ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٤٠٠ - كاظمى

در اينجا بجاست برخى از ويژگيهاى آخوند را بيان كنيم :

١ ـ بعد از وفات ميرزاى شيرازى , بر كرسى تدريس نشست . او از قدرت خاصى در مجلس درس برخوردار بود . با بيانى رسا به تنقيح قواعد اصول و مبانى اجتهادى مى پرداخت , و بدين جهت بود كه بيش از يك هزار مجتهد در درس او تربيت شده اند , و هنگامى كه به زندگانى مراجع بزرگ تقليد جهان تشيع بعد از آخوند نظر مى افكنيم مى بينيم آنان از شاگردان او بوده اند .

٢ ـ شهرت و آوازه بلند موقعيت علمى او در ابحاث اجتهادى بسيار شايع بود .

٣ ـ او از تلاميذ مرحوم ميرزاى شيرازى بود ولى در عين حال در برخى از مسائل حدود يك هفته بين وى و استادش اختلاف مى شد و مطالبى را از طرفين در زمينه آن ابراز مى داشتند تا اينكه ميرزا با تواضع كه از عظمت روحى و پاكى وى حاكى بود در ميان طلاب و فضلاء اعلام مى كرد نظر ملامحمد كاظم درست و مطابق با قاعده است . اين كار ميرزا باعث شده بود كه او بيش از حد مورد احترام واقع شود . جالب توجه اينكه جمعى از شاگردان ميرزا از جمله آخوند درب خانه ميرزا را مى بوسيدند .

٨ ـ ابوترابى

آية الله سيد عبدالعلى معروف به سيد ابوتراب ( م ١٣٤٦ ) , از فقيهان و اصوليان بزرگ اين دوره محسوب مى شود . او داراى دو اثر در اصول بود يكى بگونه مفصل كه همه ابواب اصول را داشت و ديگرى بگونه مختصر كه مشتمل بر امهات مسائل اصول از مباحث الفاظ تا تعادل و تراجيح بود او در تأليفات خود نظرات دقيق و عميقى را در ابحاث اصولى در ضمن عبارتى جالب و كوتاه داشته و در اين زمينه بسيار موفق بوده است .

٩ ـ كاظمى

آية الله ابومحمد حسن بن سيد هادى كاظمى ( م ١٣٥٤ ) نويسنده كتاب حدائق الوصول الى علم الاصول نيز در اين دوره به سهم خويش در بحثهاى اصولى تلاش و كوشش كرد و در نتيجه كتاب ياد شده را تنظيم و تأليف نمود كه در حوزه هاى علميه مورد استفاده قرار گرفته و مى گيرد .