ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٨٠ - پيامبر و اجتهاد

فقه و نسبت آن با شرع

فقه به نظر نگارنده داراى سه اطلاق است ١ ـ اطلاق عام ٢ ـ اطلاق خاص ٣ ـ اطلاق اخص و واژه فقه در هر كدام از اين سه اطلاق داراى نسبت خاصى با مفهوم واژه شرع است .

١ ـ فقه به معناى عام

فقه به معناى عام , عبارت است از اطلاق كلمه فقه بر همه احكام و دستورات الهى كه توسط جبرئيل به پيامبر نازل شده است اعم از اصول عقايد و فروع دين و امور اخلاقى و اجتماعى . . .

فقه به معناى عام كه شامل همه احكام مى شود در مكه بعد از بعثت رسول خدا پديدار شد . در اين صورت نسبت فقه و شرع , تساوى خواهد بود . زيرا هر دو يك مفهوم را مى رسانند .

٢ ـ فقه به معناى خاص

فقه به معناى خاص , عبارت است از اطلاق كلمه فقه , تنها بر احكام فرعى عملى مانند روزه و نماز و حج و جهاد و . . . كه آيات مربوط به اين احكام را آيات الاحكام نامند .

نسبت بين فقه به معناى خاص با شريعت

نسبت بين فقه به معناى خاص و شرع , عموم و خصوص مطلق است , زيرا مفهوم شرع اعم از مفهوم فقه به معناى خاص مى باشد و شامل همه احكام الهى اعم از اعتقادى و اخلاقى و اجتماعى و كيفرى و حقوقى و عبادى و . . . مى شود ولى مفهوم فقه به معناى خاص تنها شامل احكام شرعى مى شود .

فقه به معناى خاص كه فقط شامل احكام فرعى عملى باشد اصطلاحى است كه بعد از هجرت رسول خدا ( ص ) به مدينه شكل گرفته است زيرا آيات الاحكام كه حدود ٥٠٠ آيه است در مدينه منوره بر رسول خدا فرود آمده اند و كلمه فقه در لسان مجتهدان بيشتر است در مدينه منوره بر رسول خدا فرود آمده اند و كلمه فقه در لسان مجتهدان بيشتر به