ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٨٣ - مجتهدان پيرو ابن ادريس

نتايج مفيد كار ابن ادريس :

اكنون بجاست نتايج مفيد و سازنده كار عظيم ابن ادريس را در اينجا يادآور شويم :

١ ـ گسترش استدلال در ابحاث اجتهادى .

٢ ـ بسته شدن باب تقليد و باز شدن مجدد باب اجتهاد .

٣ ـ بازنگرى در انديشه هاى شيخ طوسى .

٤ ـ محكوم شدن خودباختگى در برابر آراى افراد بزرگ . عالمان پيش از او در مقام بيان احكام , بر آراى بزرگان بسنده مى كردند به گونه اى كه وحشت داشتند حرفى بر خلاف آنان بگويند , در اين هنگام ابن ادريس اين خودباختگى به گونه عملى را محكوم ساخت و براى شيوه اجتهاد صحيح طرح واقعى و مطلوب را ارائه داد .

٥ ـ پيدايش استدلال به عقل [١] , گرچه به كارگيرى عقل در استنباط در دوره سوم از ادوار اجتهاد توسط ابن عقيل عمانى و ابن جنيد اسكافى انجام شد , ولى استدلال به آن در كتاب ابن ادريس به گونه صريح و در دامنه وسيع به كار گرفته شد و در كتابهاى پيش از او استدلال به عقل به چشم نمى خورد , و همانگونه كه از كلام وى در السرائر روشن مى شود او فقيهان زمان خود را به استناد به دليل عقلى فراخوانده است , بنابراين فقه اجتهادى با تلاش ابن ادريس پا به مرحله جديدى نهاد .

آثار ابن ادريس :

عالمان شيعه و سنى , ابن ادريس را صاحب تصنيفات و تأليفات بسيارى دانسته اند , از جمله آنان : ابن داوود در كتاب رجال خود ( ص ٤٨٩ ) مى گويد : او داراى تأليف زيادى بوده است .

ذهبى مى نويسد : او آثارى در اصول و فروع داشته است . ( سير اعلام النبلاءج ٢١ / ص ٣٣٢ ) . بخشى از مؤلفات او عبارتند از :

١ ـ كتاب السرائر الحاوى لتحرير الفتاوى : اين كتاب داراى مزايايى به شرح زير است :